VQG Phước Bình
Nếu Núi Chúa là vùng rừng - biển gặp nhau ở bờ đông, thì Phước Bình là nơi rừng núi cao của dãy Trường Sơn Nam tiếp giáp với vùng khô hạn Ninh Thuận cũ ở phía tây. Hai vườn quốc gia, hai thế giới sinh thái rất khác nhau, cùng nằm trong một tỉnh cũ.
Vườn quốc gia Phước Bình được thành lập năm hai nghìn không trăm lẻ sáu, khi Thủ tướng Chính phủ ký quyết định chuyển Khu bảo tồn thiên nhiên Phước Bình thành Vườn quốc gia. Tổng diện tích mười chín nghìn tám trăm mười bốn héc ta. Địa hình thay đổi từ khoảng ba trăm mét ở vùng thấp lên tới một nghìn chín trăm hai mươi sáu mét ở đỉnh cao nhất.
Hồ sơ pháp lý cũ ghi VQG Phước Bình thuộc xã Phước Bình, huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận. Sau sắp xếp hành chính năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, khu vực này thuộc xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa. Rừng, suối và bản làng ở đây không di chuyển. Chỉ là cách ghi địa chỉ hành chính đã thay đổi.
Điều làm Phước Bình khác với nhiều vườn quốc gia khác là sự kết hợp của ba lớp giá trị.
Lớp thứ nhất là rừng. Quyết định thành lập ghi mục tiêu bảo tồn các kiểu rừng đặc trưng vùng núi cao: rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, rừng hỗn hợp lá rộng và lá kim á nhiệt đới, rừng lá kim và rừng thưa cây họ dầu vùng khô hạn. Những cái tên nghe học thuật, nhưng thực ra là: cả nhà đi từ dưới thấp lên cao, cảnh rừng sẽ thay đổi rõ rệt, như đi qua nhiều vùng khí hậu trong một ngày.
Lớp thứ hai là văn hóa cộng đồng. Vùng đệm Phước Bình là nơi sinh sống của cộng đồng Raglai và Chu ru. Theo nguồn của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, các hoạt động du lịch cộng đồng gồm đi bộ qua bản làng, ngủ nhà sàn, thưởng thức ẩm thực địa phương, nghe nhạc cụ như mã la, khèn hơi và đàn Chapi. Đây là sinh kế và đời sống thực của người dân đã gắn bó với rừng qua nhiều thế hệ, không phải màn trình diễn dành riêng cho du khách.
Lớp thứ ba là lịch sử. Vùng đệm VQG còn lưu dấu tích Chiến khu CK19 với hào, bếp Hoàng Cầm và các bãi tập kết thời kháng chiến. Và trong vùng này gắn với câu chuyện bẫy đá Pi-năng Tắc, một chiến thuật kháng chiến của người dân Phước Bình - Bác Ái được Báo Quân đội nhân dân nhắc tới như ký ức lịch sử của vùng đất.
Các điểm tham quan sinh thái được Báo Ninh Thuận nhắc tới gồm suối Gia Nhông, thác Đá Bàn, thác Đá Đen và hầm Tàu lửa. Mỗi điểm mang một vẻ riêng, từ dòng suối mát lặng giữa tán rừng đến khối đá lớn bạc trắng nước đổ qua.
Phước Bình là nơi cả nhà có thể thật sự ngồi xuống nghe tiếng suối, nhìn rừng thay đổi màu sắc và sắc xanh theo độ cao, và cảm nhận nhịp sống của một cộng đồng đã gắn bó với rừng qua nhiều thế hệ.