Đảo Bình Hưng

Một hòn đảo nhỏ nằm ngoài vùng biển Cam Ranh. Trên đảo có đình làng, có chùa, có miếu, và có cả một ngọn hải đăng dựng trên núi. Vậy mà không một chương trình du lịch nào được tổ chức để đưa khách ra thăm nơi ấy. Vì sao lại thế?

Đây không phải câu hỏi bày ra cho vui. Nó có câu trả lời thật, rõ ràng, nằm trong giấy tờ hẳn hoi. Chỉ có điều câu trả lời ấy không gọn trong một câu. Nó đến theo từng lớp. Bóc xong lớp này mới lộ ra lớp kế tiếp, và mỗi lớp lại hé thêm một chút về hòn đảo tên Bình Hưng.

Lớp thứ nhất là lớp dễ loại nhất. Có phải vì đảo quá xa không?

Không phải. Đường ra đảo quen tới mức người trong vùng ai cũng biết. Đi đường bộ tới Bãi Kinh, rồi xuống một chiếc ghe, rồi vượt một hải trình chỉ khoảng nửa hải lý. Hải lý là đơn vị người đi biển dùng để đo đường trên mặt nước, và nửa hải lý là một quãng rất ngắn. Máy ghe nổ, mũi ghe rẽ nước, mặt biển mở ra hai bên. Chưa kịp quen với tiếng máy thì bờ bên kia đã tới gần. Vậy nên khoảng cách chắc chắn không phải là lý do.

Lớp thứ hai nằm ở cái tên.

Hòn đảo này có hai tên gọi đi song song với nhau. Trong văn bản, nó là Hòn Chút. Trong đời sống, nó là Bình Hưng, tên của thôn. Các nguồn dùng thay nhau, khi thì tên này, khi thì tên kia, và cả hai đều chỉ về đúng một chỗ. Một nơi mang hai tên thường là dấu hiệu của hai cách nhìn khác nhau. Cách gọi của những người sống ở đó, và cách gọi của những trang giấy quản lý nó. Hai cách nhìn ấy chưa hề mâu thuẫn, nhưng đủ để báo rằng chuyện không đơn giản.

Lớp thứ ba là địa chỉ.

Ngày nay đảo thuộc xã Nam Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa. Trước đây, vùng này nằm trong xã Cam Bình của thành phố Cam Ranh. Ranh giới hành chính đổi, tên đơn vị đổi, giấy tờ phải viết lại từ đầu. Còn hòn đảo thì không nhúc nhích. Nó vẫn nằm nguyên chỗ cũ, y như trước khi có bất kỳ tấm bản đồ nào vẽ nó.

Và đây là lớp cuối cùng, lớp trả lời thẳng vào câu hỏi ban đầu.

Đảo Bình Hưng nằm trong vành đai bảo vệ căn cứ quân sự Cam Ranh, theo Quyết định số bốn mươi tư ban hành năm hai nghìn không trăm mười lăm.

Vành đai bảo vệ nghe có vẻ to tát, nhưng hình dung ra thì lại rất dễ. Tưởng tượng có người đặt đầu bút chì xuống một tấm bản đồ và vẽ một vòng quanh nơi cần được giữ an toàn. Mọi thứ nằm bên trong vòng ấy đi theo một quy tắc riêng. Không phải vì bên trong có gì xấu, mà vì bên trong có thứ cần được giữ yên. Hòn đảo nhỏ này nằm gọn trong vòng đó.

Một vòng tròn trên giấy kéo theo một hệ quả rất cụ thể ngoài đời. Ngành du lịch tỉnh Khánh Hòa không tổ chức, cũng không quảng cáo các chương trình lữ hành tham quan Hòn Chút, tức đảo Bình Hưng. Chuyện này chẳng liên quan gì tới việc nơi đó đẹp hay không đẹp. Chỉ là có những vùng trên bản đồ được giữ theo một cách khác, và giữ thì quan trọng hơn mở.

Quanh ngọn hải đăng cũng vậy. Ở đó có phần kỹ thuật riêng và có những tấm biển cấm. Biển cấm dựng lên là để được nghe lời, kể cả khi lòng tò mò đang réo rất to.

Đến đây, một câu hỏi khác tự nó bật ra. Nếu không ai tổ chức đưa khách ra đảo, vậy trên đảo có gì?

Có nhiều hơn người ta tưởng.

Trên đảo có lăng ông Nam Hải. Có miếu Bà. Có đình làng Bình Hưng. Và có chùa Bình Hưng. Bốn công trình, bốn cái tên, đứng cạnh nhau trên một hòn đảo nhỏ giữa biển. Một hòn đá trống trơn nổi lên giữa nước thì không bao giờ có những thứ ấy. Chỉ nơi có người ở lâu dài, đủ lâu để coi đó là quê, người ta mới dựng lên chỗ để tụ họp, để thắp nhang, để nhớ.

Người dân trên đảo có lễ cúng lăng và lễ cúng đình, theo chu kỳ hai năm một lần.

Nhịp ấy đáng dừng lại một chút. Sinh nhật thì mỗi năm quay lại một lần. Còn kỳ lễ ở đây bắt người ta đợi gấp đôi chừng ấy. Đợi qua hai mùa mưa, hai mùa nắng, hai vòng biển động rồi lại lặng. Chờ lâu như vậy nên khi ngày lễ tới, cả thôn đều biết. Một đứa trẻ lớn lên trên đảo lớn theo nhịp đó, một nhịp chậm hơn nhịp của tờ lịch treo tường.

Còn ngọn hải đăng thì đứng riêng một chỗ. Hải đăng Hòn Chút tọa lạc trên núi Hòn Bù. Ban ngày, nó chỉ là một cái tháp lặng lẽ in trên nền trời. Ban đêm, nó làm đúng việc mà tên gọi của nó đã nói ra: đèn của biển. Ánh sáng ấy không phải để soi cho người trên đảo, vì người trên đảo đã thuộc đường về nhà. Nó dành cho những ai đang ở ngoài kia, trên mặt nước tối, cần một điểm sáng để biết mình đang ở đâu.

Ghép hết các lớp lại với nhau, câu hỏi ban đầu bỗng đổi hình dạng.

Hỏi vì sao không có chương trình nào đưa khách ra đảo, hóa ra là hỏi chưa đúng chỗ. Câu hỏi đúng hơn phải là: hòn đảo này dành cho ai?

Câu trả lời nằm ngay trong những thứ đang có mặt ở đó. Một cái lăng, một cái miếu, một mái đình, một ngôi chùa, và một kỳ lễ trở lại sau mỗi hai năm. Người ta dựng những thứ đó cho chính mình, không phải dựng cho khách ghé qua. Ngôi đình không mở cửa vì có người tới xem. Nó mở cửa vì tới lượt nó phải mở.

Nghĩ tới đó thì thấy lòng nhẹ hơn. Hóa ra vẫn có một cách giữ một nơi trong lòng mà không cần đặt chân tới. Là biết rằng nó có thật. Là biết rằng ngoài vùng biển Cam Ranh có một hòn đảo mang hai tên, nằm gọn trong một vòng tròn vẽ trên bản đồ. Và ở đó người ta vẫn mở cửa đình theo chu kỳ hai năm một lần, đều đặn, không cần ai nhìn.

Phần còn lại là những câu hỏi chưa có lời đáp. Từ Bãi Kinh nhìn sang, hòn đảo hiện lên to bằng chừng nào? Ngày cúng đình ở Bình Hưng vang lên những âm thanh gì? Ai là người leo lên núi Hòn Bù để trông chừng ngọn đèn khi trời tối? Cứ để dành những câu hỏi ấy. Một câu hỏi hay không hỏng đi vì chưa có câu trả lời, nó chỉ nằm im chờ tới lượt mình, giống hệt kỳ lễ trên đảo.

Đêm xuống trên vùng biển Cam Ranh. Trên núi Hòn Bù, ngọn hải đăng bật sáng và thả từng vòng sáng ra mặt nước, đều đặn, kiên nhẫn, không bỏ sót đêm nào. Bên dưới, mái đình làng Bình Hưng nằm im trong bóng tối, đợi mùa lễ của mình quay lại.