Đảo Ngọc Vừng
Có những hòn đảo đến rồi ra đi trong một ngày. Ngọc Vừng là hòn đảo cả nhà sẽ nhớ lâu hơn thế.
Không phải vì nó hoành tráng. Mà vì nó yên tĩnh theo cách mà rất ít nơi ở Quảng Ninh còn giữ được.
Ngọc Vừng là xã đảo thuộc huyện Vân Đồn, nằm trong không gian du lịch biển đảo Bái Tử Long. Để ra đảo, cả nhà đi từ Cảng Ao Tiên theo tuyến tàu Ao Tiên đến Ngọc Vừng. Theo thông tin của Cảng Ao Tiên, thời gian khoảng sáu mươi đến chín mươi phút tùy thời tiết và loại tàu.
Khi tàu cập bến Cống Yên, từ bến vào trung tâm xã đảo đi xe điện khoảng mười lăm đến hai mươi phút.
Điểm đầu tiên nên dừng là Khu lưu niệm Bác Hồ. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra thăm, động viên quân dân xã đảo Ngọc Vừng. Theo Báo Quảng Ninh, nơi Người đứng nói chuyện với quân dân đảo nay là vị trí trung tâm của khu lưu niệm. Đây là điểm mở đầu tốt để nghe câu chuyện về tinh thần người dân đảo trong những năm tháng đó.
Cùng năm đó, Tổng Bí thư Trường Chinh cũng đã thăm đảo. Và bãi biển ở phía nam đảo mang tên ông từ đó. Bãi Trường Chinh dài gần ba cây số, cát trắng, sát trung tâm xã. Theo Cổng du lịch Quảng Ninh, cuối bãi là Hòn Pháo Đài, một hòn đảo nhỏ diện tích khoảng bốn mươi hai nghìn mét vuông. Tên gọi Pháo Đài được nguồn địa phương giải thích là có lẽ gắn với vai trò canh gác thời xưa.
Gần trung tâm đảo là đình và miếu Ngọc Vừng, thờ ba vị tướng quân họ Phạm. Theo Báo Quảng Ninh, truyền thống địa phương gắn điểm này với chiến thắng đoàn thuyền lương Nguyên Mông. Di tích được công nhận cấp tỉnh năm hai nghìn không trăm hai mươi.
Một điểm khác đáng chú ý là Thành cổ Ngọc Vừng, còn gọi dân gian là thành nhà Mạc, gắn với hệ thống phòng thủ vùng biển Đông Bắc. Báo Quảng Ninh có bài riêng nêu rõ tranh luận về niên đại: có tên gọi dân gian thành nhà Mạc, nhưng cũng có tư liệu về Bảo Tĩnh Hải thời Minh Mệnh nhà Nguyễn. Dù niên đại còn tranh luận, những đoạn tường đá rêu phong kể câu chuyện về một vị trí án ngữ quan trọng, nơi con người đã canh giữ vùng biển này qua nhiều triều đại.
Ngọc Vừng có vị trí lịch sử riêng trong không gian Vân Đồn từ xa xưa. Theo Cổng thông tin Quảng Ninh, dưới thời Trần Dụ Tông năm một nghìn ba trăm bốn mươi chín lập trấn Vân Đồn, và xây đồn Điếm Canh phía tây bắc đảo. Thời Mạc xây thành Cửa Mai để trấn giữ cướp biển và bảo vệ chủ quyền. Qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn, Ngọc Vừng luôn là một vị trí án ngữ quan trọng trong không gian biển Đông Bắc.
Nhưng giữa tất cả những di tích và lịch sử đó, nét riêng của Ngọc Vừng là đời sống đảo còn yên tĩnh và gần gũi. Những con đường làng phù hợp đi xe điện hoặc xe đạp. Rừng phi lao ven biển. Hồ Ngọc Thủy và hồ Cẩu Lẩu là hai hồ nước ngọt lớn, quan trọng cho đời sống cư dân. Từ tháng sáu đến tháng chín, đặc biệt tập trung vào tháng tám, là mùa tép biển Ngọc Vừng, đặc sản theo mùa của đảo.
Ngọc Vừng không phải đảo cho khách muốn resort và tiện nghi. Nhưng nếu cả nhà muốn đi bộ hoặc đạp xe trên đường làng yên tĩnh, muốn nghe câu chuyện lịch sử ít người biết và đứng nhìn mặt biển Bái Tử Long vào buổi sáng sớm khi sương còn chưa tan, thì Ngọc Vừng là nơi hiếm hoi vẫn giữ được tất cả những điều đó.