Đảo Quan Lạn

Có một hòn đảo trong vịnh Bái Tử Long mà tên của cả vùng biển đảo nổi tiếng nhất miền Bắc lại bắt nguồn từ chính nơi đây. Cổng thông tin Đặc khu Vân Đồn giải thích rằng tên Vân Đồn xuất phát từ núi Vân thuộc khu vực đảo Quan Lạn. Và chính ở đây, năm một nghìn một trăm bốn mươi chín, vua Lý Anh Tông cho thành lập trang Vân Đồn, mở ra thương cảng quốc tế đầu tiên của Đại Việt.

Quan Lạn không đơn thuần là một bãi biển đẹp. Đây là một hòn đảo mang ba lớp câu chuyện: lớp cảnh quan biển, lớp làng chài và lớp lịch sử dày của vùng biển đảo Đông Bắc.

Lớp đầu tiên là cảnh quan. Cổng thông tin Quảng Ninh mô tả Quan Lạn có ba bãi biển nổi bật: bãi Quan Lạn gần bến tàu, bãi Sơn Hào cách đó khoảng bốn cây số sâu hơn vào đảo, và bãi Minh Châu xa hơn thêm mười cây số nữa. Mỗi bãi có vẻ khác nhau, nước xanh, cát trắng, không khí biển đảo vịnh Bái Tử Long. Và nếu cả nhà còn sức, điểm Eo Gió trên đảo mang lại tầm nhìn ra biển, tuy phải leo qua nhiều đoạn đường núi.

Lớp thứ hai là làng biển. Người dân Quan Lạn sống bằng biển từ bao đời, và những nghề truyền thống như câu mực, đào sá sùng vẫn còn đó, gắn với nhịp sống của hòn đảo. Đây là nét sinh kế chân thực mà hiếm nơi nào còn giữ được giữa một vùng biển đang thu hút ngày càng nhiều du khách.

Lớp thứ ba là lịch sử, và đây là lớp đáng dừng lâu nhất.

Cụm Đình-Chùa-Miếu-Nghè Quan Lạn được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia từ năm một nghìn chín trăm chín mươi. Khu di tích này là trục văn hóa tín ngưỡng của người biển đảo Vân Đồn được giữ gìn qua nhiều thế kỷ.

Đình Quan Lạn thờ vua Lý Anh Tông, vị vua đã khai mở thương cảng Vân Đồn năm một nghìn một trăm bốn mươi chín, cùng các thành hoàng làng và các vị tiên công. Công trình được nguồn Sở Văn hóa Quảng Ninh mô tả là uy nghiêm với ba mươi hai cột cái và hai mươi sáu cột quân bằng gỗ mần lái và gỗ lim, mái ngói vẩy, bờ nóc có hình lưỡng long chầu nguyệt theo phong cách kiến trúc cổ.

Nghè Quan Lạn thờ Trần Khánh Dư, nhân vật gắn với chiến thắng Vân Đồn-Cửa Lục năm một nghìn hai trăm tám mươi tám, một trong những trận đánh quan trọng góp phần vào chiến thắng Bạch Đằng lịch sử chống quân Nguyên-Mông. Khi đứng trước nghè, cả nhà đang ở không gian mà nhiều thế hệ ngư dân Vân Đồn đã đến để nhớ ơn người chỉ huy bảo vệ vùng biển này.

Cụm di tích còn có chùa Quan Lạn và miếu thờ ba anh em họ Phạm, công trình kiến trúc thời Nguyễn còn giữ được nét trầm mặc cổ kính. Sở Văn hóa Quảng Ninh gọi đây là nét riêng của làng biển: từ thương cảng đến phòng thủ, từ tín ngưỡng đến tổ tiên, tất cả được giữ lại trong một cụm di tích nhỏ trên hòn đảo xa.

Lễ hội truyền thống Vân Đồn gắn với lễ chèo bơi cũng được truyền lại qua nhiều thế hệ, như một nét văn hóa thể hiện tinh thần thượng võ của người vùng biển. Tiếng mái chèo khua nước, tiếng hò reo từ bờ, những chiếc thuyền lướt trên mặt vịnh Bái Tử Long, đó là hình ảnh người biển Quan Lạn đã gìn giữ suốt hàng trăm năm qua.

Quan Lạn nằm trong không gian vịnh Bái Tử Long và vùng đệm của Vườn quốc gia Bái Tử Long, nơi được ASEAN công nhận là Vườn di sản ASEAN năm hai nghìn mười sáu, ghi nhận hơn hai nghìn bốn trăm mười lăm loài sinh vật. Khi đứng trên bãi cát hay nhìn ra mặt biển xanh, cả nhà đang ở trong một trong những hệ sinh thái biển đảo phong phú và nguyên sơ nhất vùng Đông Bắc.

Một cụm di tích quốc gia giữa biển, một bãi cát trắng nhìn ra vịnh đảo nghìn đảo, và tiếng chèo bơi vẫn vang vọng như thuở cụ Trần Khánh Dư dẫn thủy quân ra trận. Quan Lạn giữ cả ba trong một, và nơi ấy vẫn đang chờ.