Đảo Ti Tốp
Mười bảy vòng quanh Trái Đất, chỉ trong hơn một ngày. Ngày sáu tháng tám năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt, con tàu vũ trụ Vostok hai rời mặt đất, mang theo nhà du hành Liên Xô Gherman Titov. Khi ấy, ông còn chưa tròn hai mươi sáu tuổi.
Hơn một ngày là bao lâu? Là từ bữa sáng hôm nay đến bữa sáng hôm sau, thêm một chút nữa. Trong khoảng thời gian ấy, một bạn nhỏ sẽ đi học, ăn trưa, chơi đùa, ăn tối, ngủ một giấc thật dài rồi thức dậy. Còn Titov thì đã bay vòng quanh cả hành tinh, một lần, hai lần, rồi mười lần, rồi mười bảy lần, qua biết bao đại dương và lục địa.
Ông là người thứ hai trong lịch sử loài người bay vòng quanh Trái Đất, chỉ sau Yuri Gagarin vài tháng. Nhưng chuyến bay của ông có những điều đầu tiên của riêng nó. Titov là người đầu tiên ngủ một giấc trên quỹ đạo, khi con tàu vẫn lặng lẽ lượn quanh Trái Đất. Và ông là người đầu tiên chụp ảnh Trái Đất từ ngoài vũ trụ.
Chưa đầy sáu tháng sau chuyến bay, vào tháng giêng năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai, Titov sang thăm Việt Nam. Một lệnh của Chủ tịch nước, ký ngày hai mươi tháng một, trao cho ông danh hiệu Anh hùng Lao động Việt Nam.
Hai ngày sau, Vịnh Hạ Long đón vị khách từ vũ trụ. Hôm ấy trời rất lạnh. Con tàu hải quân mang tên Hải Lâm rẽ nước giữa những núi đá vôi đứng sừng sững trên mặt vịnh. Trưa hôm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa Titov ghé một hòn đảo nhỏ và đặt cho đảo cái tên Ti Tốp, để có một kỷ niệm về chuyến thăm Vịnh Hạ Long.
Ti Tốp chính là tên Titov, đọc theo cách của người Việt. Trước đó, hòn đảo chỉ được hải quân đánh số bốn mươi tám. Nghe hòn đảo được mang tên mình, nhà du hành nói rằng đó là một vinh dự lớn lao.
Thật ra, hòn đảo số bốn mươi tám từng có những cái tên khác. Người ta từng gọi nó là đảo Hồng Thập Tự, hay đảo Nghĩa Địa. Trên một tấm bản đồ người Pháp vẽ Vịnh Hạ Long vào cuối thế kỷ mười chín, đảo lại mang một cái tên nghe rất hiền: Cát Nàng. Còn từ buổi trưa mùa đông năm ấy, đảo có cái tên mà người ta gọi cho đến tận hôm nay.
Ti Tốp nhỏ lắm. Cả hòn đảo chỉ rộng chừng ba phẩy bảy héc ta, là một trong những đảo nhỏ nhất của Vịnh Hạ Long. Giữa hàng nghìn núi đá vôi và đảo nhỏ nhô lên khỏi mặt nước, nó chỉ như một chấm nhỏ. Người đã vòng quanh Trái Đất mười bảy lần, giờ có tên mình gắn với một mẩu đất bé đến thế.
Nhưng mẩu đất bé ấy đẹp lạ lùng. Nhìn từ trên cao, hòn đảo có một mặt là vách đá dựng đứng, một mặt thoai thoải đổ xuống biển. Ôm lấy chân đảo là một bãi cát dài, cong cong như vầng trăng khuyết. Vì thế, nhiều người gọi nơi này bằng cái tên du lịch rất thơ: Bãi Vầng Trăng.
Cát ở đây trắng. Nước trong xanh quanh năm, có lúc ánh lên màu ngọc lục bảo, trong đến mức nhìn thấy cả những hòn đá cuội dưới đáy. Thủy triều lên rồi xuống, lên rồi xuống, cứ thế lặng lẽ làm sạch bãi cát mỗi ngày.
Và đây là điều ít ai ngờ tới. Vịnh Hạ Long có hàng trăm bãi cát tự nhiên rất đẹp. Thế mà Ti Tốp lại là bãi tắm biển duy nhất được cấp phép đón khách trên toàn vịnh.
Vì sao lại chỉ có một? Một bãi tắm muốn được cấp phép từng phải có nhà tắm nước ngọt, nhà vệ sinh và nơi xử lý rác. Mà dựng những thứ ấy trên các đảo nhỏ thì dễ làm hỏng cảnh đẹp của vịnh. Bãi Soi Sim cũng từng đón khách, rồi dừng hoạt động từ năm hai nghìn mười chín. Từ đó, trên cả một vùng vịnh mênh mông, chỉ còn Ti Tốp.
Năm hai nghìn hai mươi bốn, bãi biển nhỏ này còn là đại diện duy nhất của Việt Nam có tên trong danh sách một trăm bãi biển tuyệt vời nhất thế giới, do một nhà xuất bản sách du lịch nổi tiếng bình chọn.
Từ bãi cát, một lối bậc thang dẫn lên đỉnh đảo. Đường dốc, bậc nối bậc, gập ghềnh, leo một hồi là nghe hơi thở mình dồn lại. Nhưng khi lên tới nơi, cả nhà sẽ thấy vịnh mở ra bốn phía. Biển mênh mông. Núi non hùng vĩ. Và ngay dưới chân, dải cát trắng chạy dài, cong như một mảnh trăng đặt bên mép nước.
Trên đảo, Titov vẫn ở lại theo một cách khác. Đó là bức tượng nhà du hành, tạc từ đá xanh Thanh Hóa, gồm hai khối ghép lại. Tượng cao gần sáu mét, nặng hơn hai mươi sáu tấn. Tượng được khánh thành ngày mười bốn tháng chín năm hai nghìn mười lăm, chỉ ba ngày sau tròn tám mươi năm ngày sinh của ông.
Mẫu tượng do nhà điêu khắc Lâm Quang Nới ở Thành phố Hồ Chí Minh phác thảo, được hội đồng nghệ thuật chọn trong số những bản phác thảo của nhiều nhà điêu khắc. Đi cùng bức tượng là một tấm bia đá. Mặt trước bia khắc ba thứ tiếng: tiếng Việt, tiếng Nga và tiếng Anh.
Nhưng có lẽ dòng chữ cảm động nhất lại do chính Titov viết. Ngày hai mươi bảy tháng sáu năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy, ba mươi lăm năm sau chuyến thăm đầu tiên, ông trở lại hòn đảo mang tên mình.
Trong sổ lưu niệm của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, ông viết: "Cảm ơn số phận đã cho tôi có dịp trở lại hòn đảo nhỏ này." Ba năm sau, năm hai nghìn, Gherman Titov qua đời.
Một người đã đi mười bảy vòng quanh Trái Đất. Vậy mà điều ông muốn cảm ơn, sau ngần ấy năm, lại là được đặt chân thêm một lần lên một mẩu đất chưa đầy bốn héc ta.
Bây giờ, mỗi ngày, thủy triều vẫn lên rồi xuống, xóa đi những dấu chân trên bãi cát hình vầng trăng. Hòn đảo nhỏ vẫn nằm yên giữa hàng nghìn núi đá, mang cái tên của một người đã bay mười bảy vòng quanh Trái Đất, rồi vẫn nhớ đường quay về.