Hang Sửng Sốt
Năm một nghìn chín trăm linh một, có một người đứng trước một cửa hang nhỏ hẹp trên sườn đảo Bồ Hòn giữa Vịnh Hạ Long.
Cửa hang đó hẹp đến mức phải khom người mới chui vào. Người đó bước qua ngưỡng cửa hẹp ấy, và bỗng đứng sững lại. Trước mặt ông là một khoảng không gian mênh mông không ngờ được. Trần vút lên cao. Nhũ đá phủ từ đỉnh xuống như màn sân khấu. Tiếng giọt nước rơi trong im lặng. Ông không tìm được từ nào khác, chỉ có thể gọi nơi này là Grotte des Surprises, nghĩa là Hang của những điều bất ngờ.
Tên tiếng Việt dịch thẳng từ đó: Sửng Sốt.
Hang Sửng Sốt nằm trên đảo Bồ Hòn trong Vịnh Hạ Long, thuộc Di sản Thiên nhiên Thế giới mà UNESCO công nhận từ năm một nghìn chín trăm chín mươi tư. Đây là hang karst lớn nhất hiện đang được khai thác du lịch trên toàn vịnh, với diện tích khoảng mười nghìn mét vuông. Hang chia thành hai buồng chính nối với nhau bằng một hành lang hẹp.
Năm một nghìn chín trăm chín mươi ba, Hang Sửng Sốt mở cửa đón những du khách đầu tiên. Mười chín năm sau, năm hai nghìn mười hai, Hiệp hội các Văn phòng và Môi giới Du lịch Cộng hòa Séc bình chọn nơi đây vào Top mười hang động đẹp nhất thế giới. Từ đó đến nay, hang đón khoảng hai nghìn khách mỗi giờ vào mùa cao điểm.
Khi tàu cập bến đảo Bồ Hòn, cả nhà sẽ leo bậc thang đá lên sườn đảo. Hai bên đường leo có những cây Tuế Hạ Long mọc thành từng cụm bám vào vách đá vôi. Đây là loài đặc hữu chỉ tồn tại ở vùng Vịnh Hạ Long, họ hàng với những loài sống sót từ kỷ nguyên khủng long, bây giờ vẫn mọc trên vách đá vôi như thể thách thức thời gian.
Rồi cả nhà đứng trước cửa hang. Cửa hẹp. Ánh sáng bên trong không nhìn thấy từ ngoài. Cúi đầu bước vào.
Đây là buồng thứ nhất. Không gian tương đối nhỏ, nền hang thấp hơn lối vào khoảng năm mét. Trần hang phủ đầy thạch nhũ. Những giọt nước thấm qua đá vôi, mang theo khoáng chất canxi, để lại từng lớp cực mỏng mỗi năm, rồi qua hàng triệu năm tích tụ thành những chùm nhũ đá rủ xuống. Dưới góc ánh đèn chiếu, chúng lấp lánh như pha lê.
Bước qua hành lang hẹp là điều mà nhiều người gọi là khoảnh khắc sửng sốt thực sự. Buồng thứ hai mở ra. Trần vút lên khoảng ba mươi mét. Không gian đủ rộng để chứa hàng nghìn người. Đây là trung tâm của Hang Sửng Sốt.
Trong các vũng nước nhỏ dưới nền hang sống một loài sinh vật mà không nơi nào trên hành tinh này có: Cua hang Hạ Long. Loài này sống trong bóng tối, không có mắt, chỉ tồn tại trong các hang động của vịnh. Ban Quản lý Di sản Vịnh Hạ Long nhắc đến cua hang như một trong những biểu tượng của giá trị đa dạng sinh học hang động.
Nhiều hướng dẫn viên thường kể cho khách nghe rằng một số tạo hình nhũ đá trong buồng hai có hình dáng gợi nhớ đến con ngựa và thanh gươm, và gắn với truyền thuyết Thánh Gióng. Cả nhà cần hiểu đó là tên gọi du lịch dân gian, không phải tên chính thức được Ban Quản lý đặt và xác nhận. Điều khoa học chắc chắn là: những tạo hình ấy được thiên nhiên tạo ra qua hàng triệu năm nhỏ giọt.
Khi rời hang, cả nhà bước ra cửa phía đối diện, xuống bậc thang trở về bến thuyền. Ánh sáng vịnh trắng xóa sau bóng tối của hang. Hơi ẩm từ đá vôi vẫn còn đọng trên da.
Người đầu tiên bước vào hang năm một nghìn chín trăm linh một không có đèn điện, không có bậc thang. Ông chỉ có một ngọn đuốc và khoảng tối trước mặt. Thế mà ông đứng sững. Hàng triệu năm đất đá ngầm nhỏ giọt, kiên nhẫn chờ đúng khoảnh khắc đó để được nhìn thấy.