Hang Sửng Sốt
Trên đảo Bồ Hòn, một hòn đảo chưa rộng tới bốn cây số vuông giữa Vịnh Hạ Long, có một cái hang mang tên giống như một tiếng kêu khẽ bật ra khỏi miệng. Người Pháp gọi nó là Grotte des Surprises, nghĩa là Hang của những điều bất ngờ. Người Việt mình gọi gọn hơn, mà cũng đúng hơn: Hang Sửng Sốt.
Nghe thì lạ. Một cái hang thì có gì mà bất ngờ? Hang nào mà chẳng tối, chẳng mát, chẳng có tiếng nước nhỏ giọt đâu đó trong vách đá? Vậy mà từ năm một nghìn chín trăm linh một, khi những người Pháp tìm thấy hang và đặt tên, cái tên ấy vẫn theo hang tới tận hôm nay. Điều bất ngờ ấy là gì, mình hãy để dành một chút, đi chậm từ ngoài vào trong.
Đường tới hang bắt đầu trên mặt nước. Con tàu rời cảng tàu khách quốc tế Hạ Long, đi chừng mười một cây số, len giữa những hòn đảo đá vôi nhô lên từ mặt biển. Đây là vùng vịnh mà UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới năm một nghìn chín trăm chín mươi tư, rồi công nhận thêm giá trị địa chất, địa mạo vào năm hai nghìn. Giữa hàng trăm hòn đảo, Bồ Hòn hiện ra, xanh và lặng, trông chẳng có gì khác những hòn đảo xung quanh.
Cửa hang không nằm sát mép nước. Nó ở trên sườn đảo, cao hơn mực nước biển chừng hai mươi lăm mét. Muốn vào, phải leo những bậc đá dốc. Hai bên lối đi là cây cối quen thuộc của vùng vịnh. Gần cửa hang có si, có sanh, có móng bò thơm, có những sợi dây leo buông xuống vách đá. Từ trước cửa hang trở xuống chân đảo lại có sung, có giềng, có cọ Hạ Long, có bông mộc và thu hải đường.
Nhưng loài cây đáng để dừng chân nhất là Tuế Hạ Long. Đây là loài cây đặc hữu của vùng vịnh, nghĩa là đi khắp thế giới cũng khó tìm ở nơi nào khác. Trên những vách đá trước cửa hang, Tuế Hạ Long mọc tập trung, đông tới vài trăm cây. Chúng bám vào đá vôi, đứng thành từng cụm, như một đội lính gác lặng im canh cửa hang suốt bao năm tháng.
Rồi bước qua cửa hang. Ánh nắng ngoài vịnh lùi lại sau lưng, không khí dịu xuống. Ngăn hang đầu tiên đã rộng, người ta hay ví nó như một nhà hát lớn nằm trong lòng đá. Trên trần, nhũ đá rủ xuống thành từng chùm. Dưới ánh đèn, chúng lấp lánh, mỗi khối một dáng, kỳ lạ đến mức đứng nhìn mãi không chán.
Những chùm nhũ ấy không ai đẽo, không ai tạc. Nước mưa thấm qua đá vôi, mang theo một chút khoáng chất, rồi nhỏ xuống từng giọt. Mỗi giọt để lại một lớp mỏng tang, mỏng đến mức mắt người không thấy được. Một năm, mười năm, một trăm năm, rồi lâu hơn thế rất nhiều, những lớp mỏng ấy chồng lên nhau thành đá.
Đi sâu thêm, lối đi bỗng thu hẹp lại. Hai ngăn chính của hang chỉ nối với nhau bằng một hành lang hẹp. Lối đi hẹp đến mức tưởng như hang sắp hết.
Và rồi ngăn thứ hai mở ra.
Trần hang vút lên cao chừng ba mươi mét, cao chừng một tòa nhà mười tầng. Khoảng không rộng mênh mông, nhũ đá phủ kín, ánh đèn hắt lên vách như ánh sân khấu. Đến đây, có lẽ câu đố đầu câu chuyện đã có lời giải. Cả hang rộng khoảng mười nghìn mét vuông, là hang động đá vôi lớn nhất đang đón khách tham quan trên Vịnh Hạ Long. Một khoảng rỗng mênh mông như vậy lại giấu trong lòng một hòn đảo nhỏ, phía sau một hành lang hẹp. Ai bước qua hành lang ấy mà chẳng sửng sốt.
Trong ngăn hang lớn, nhiều khối nhũ đá có dáng gợi đến những hình thù quen thuộc. Người ta ví khối này giống cây kiếm, khối kia giống con ngựa, chỗ này như một con khủng long, chỗ kia như cây đa, như con gấu biển. Đó là những cái tên du khách và người dẫn đường đặt cho vui, chẳng phải tên chính thức.
Truyền thuyết dân gian kể rằng Thánh Gióng, sau khi đánh tan giặc, đã để lại con ngựa và thanh gươm của mình trong hang này. Còn điều chắc chắn thì giản dị hơn mà cũng kỳ diệu hơn: chính những giọt nước nhỏ đã nặn ra từng hình thù ấy.
Hang Sửng Sốt còn có những cư dân nhỏ bé sống mãi trong bóng tối. Đó là nhện hang, rệp hang, những con vật quen sống trong tối. Trong các vũng nước nhỏ dưới nền hang có cua hang Hạ Long, một loài cua đặc hữu chỉ có ở vịnh Hạ Long. Các nhà khoa học coi loài cua này rất quý trong việc bảo tồn và nghiên cứu. Nếu cả nhà có dịp ghé qua, hãy cúi xuống nhìn thật kỹ những vũng nước lặng ấy.
Suốt gần một thế kỷ sau khi được người Pháp đặt tên, hang vẫn lặng lẽ nằm trên sườn đảo, chưa mở cửa đón khách. Phải đến năm một nghìn chín trăm chín mươi ba, Hang Sửng Sốt mới mở cửa đón những du khách đầu tiên, đúng một năm trước khi Vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận. Năm hai nghìn mười hai, Hiệp hội các Văn phòng và Môi giới Du lịch Cộng hòa Séc bình chọn nơi đây vào danh sách mười hang động đẹp nhất thế giới. Vào lúc đông nhất, hang đón chừng hai nghìn khách mỗi giờ, nối nhau bước qua hành lang hẹp kia.
Rời ngăn hang lớn, khách đi theo một con đường nhỏ lát đá dẫn ra lối ra. Bước ra ngoài, ánh sáng vịnh ùa tới, trắng xóa sau bóng tối của hang. Từ trên cao, cả Vịnh Hạ Long trải ra trước mắt như một bức tranh: mặt nước rộng, những hòn đảo đá vôi nối nhau tới tận chân trời, những con tàu nhỏ xíu đang chở người tới, chở người đi.
Đứng ở đó, nhìn xuống hòn đảo nhỏ dưới chân, khó mà tin được nó đang giữ trong lòng cả một nhà hát bằng đá. Ở bên trong, sâu trong lòng đá, những giọt nước vẫn đang rơi, từng giọt, từng giọt, chuẩn bị điều bất ngờ cho những người sẽ đến sau.