Vườn Quốc gia Bái Tử Long

Con tàu vừa rời cảng Ao Tiên được một quãng, tiếng máy chạy đều đều, gió biển lồng lộng thổi qua mạn. Sau lưng, bờ đất nhỏ dần. Phía trước, từng hòn đảo đá lần lượt nhô lên khỏi mặt nước xanh ngọc, hòn này nối tiếp hòn kia. Đây là vịnh Bái Tử Long, vùng biển Vân Đồn của tỉnh Quảng Ninh, nằm ngay cạnh vịnh Hạ Long.

Cái tên ấy có sự tích riêng. Người xưa kể rằng Bái Tử Long là nơi rồng con cúi mình bái lạy. Đó chỉ là truyền thuyết thôi. Nhưng nhìn những dãy đảo nhấp nhô giữa sóng như lưng rồng uốn khúc, người ta dễ tin lắm.

Chuyến đi này hướng về một khu vườn rất lạ. Vườn không nằm gọn trong một khoảnh đất, mà trải ra trên hơn tám mươi hòn đảo, chia thành ba cụm là Ba Mùn, Trà Ngọ và Sậu. Đó là Vườn Quốc gia Bái Tử Long, thành lập ngày một tháng sáu năm hai nghìn lẻ một. Cả vườn rộng mười lăm nghìn bảy trăm tám mươi ba héc ta. Hơn một phần ba là rừng phủ trên các đảo, phần còn lại là mặt biển và những vụng nước kín. Đây là một trong bảy vườn quốc gia của Việt Nam vừa giữ rừng vừa giữ biển.

Có những con tàu rẽ về vùng Cái Đé, nơi có hang Cái Đé, một trong những hang động lớn nhất vùng Hạ Long và Bái Tử Long, dài đến mấy trăm mét. Hang luồn xuyên thủng cả khối núi, như một cánh cửa đá.

Rồi đảo Trà Ngọ Lớn hiện ra. Ở khu Cái Lim trên đảo này giấu một điều kỳ diệu mà người địa phương gọi là tùng áng. Tùng và áng là những hồ nước biển nằm gọn trong lòng núi đá vôi, bốn bề vách đá ôm lấy. Nước biển không tràn vào trực tiếp. Nó lặng lẽ len qua hang ngầm, qua khe đá, rồi hòa với dòng nước ngọt chảy xuống từ sườn núi.

Thứ nước lợ ấy nuôi một cánh rừng ngập mặn rộng khoảng mười héc ta, gọi là rừng ngập mặn Hang Dơi. Có những cây đã sống từ vài trăm năm trước. Hang Dơi đúng như tên gọi, là chỗ trú của hàng nghìn con dơi. Quanh đó còn có cầy, cáo, khỉ, còn dưới nước thì có tôm, có ngán, có sam. Hệ sinh thái tùng áng Cái Lim được xem là độc đáo nhất Đông Nam Á.

Tàu vòng qua vụng Trà Thần. Dưới làn nước là những thảm cỏ biển, cộng lại chừng mười héc ta ở Chương Di, sông Mang và vụng Trà Thần. Cỏ biển là bữa ăn của rùa biển. Chúng tìm về đây kiếm ăn, rồi lại ra đi theo những chuyến di cư của riêng mình. Sâu hơn là các rạn san hô với một trăm lẻ sáu loài, được ví như rừng mưa nhiệt đới dưới đáy biển. San hô thả trứng vào nước, và những ấu trùng nhỏ xíu theo dòng đi gieo mầm cho rạn san hô ở các đảo gần đó.

Khu vườn giống như một ngôi nhà có sáu căn phòng: rừng trên đảo núi đất, rừng núi đá vôi, rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển và tùng áng. Hơn hai nghìn bốn trăm loài sinh vật chia nhau sống trong ngôi nhà ấy, một nửa trên rừng, một nửa dưới biển. Hơn một trăm loài trong số đó là loài quý hiếm, có tên trong Sách đỏ Việt Nam hay trong danh lục đỏ của thế giới.

Xa hơn nữa là đảo Ba Mùn, trái tim của cả khu vườn. Vườn quốc gia được lập nên bằng cách mở rộng Khu bảo tồn thiên nhiên Ba Mùn ngày trước. Đảo rộng khoảng một nghìn tám trăm héc ta. Giữa bao nhiêu đảo đá vôi, Ba Mùn là đảo phiến thạch duy nhất, và trên đảo vẫn còn rừng nguyên sinh. Không có người sinh sống, nên Ba Mùn được gọi bằng một cái tên rất dễ thương: đảo thú.

Đảo thú có một cư dân đặc biệt là nai vàng. Đây là quần thể nai vàng duy nhất ở vùng Đông Bắc Việt Nam. Các bạn nhỏ thử nghĩ xem, cả một vùng rộng lớn như thế, chỉ còn một hòn đảo giữa biển là nơi nai vàng còn sống thành đàn.

Mỗi năm, hàng trăm con vật quý hiếm được cứu hộ rồi thả về với tự nhiên ở đây, từ vích, rùa cho tới gấu ngựa, cầy hương, mèo rừng. Khi gió mùa đông bắc thổi về, các đàn chim di cư lại bay đến biển đảo của vườn, có đàn ở lại tránh rét, có đàn chỉ dừng chân nghỉ cánh.

Trong rừng còn có lan hài Việt Nam, một loài lan đặc hữu. Có cây trai lý, một loại gỗ quý. Vườn đang gìn giữ khoảng năm nghìn cây giống trai lý, và ba cây trai lý trong vườn đã được công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Ở Bảo tàng Đa dạng sinh học, thành lập năm hai nghìn lẻ chín, còn lưu giữ mẫu vật cá heo không vây.

Những con sóng quanh đây còn chở cả lịch sử. Năm một nghìn một trăm bốn mươi chín, vua Lý Anh Tông cho mở trang Vân Đồn, và Vân Đồn trở thành thương cảng đầu tiên của nước Đại Việt. Nơi này từng đón tàu buôn từ Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á. Năm hai nghìn hai mươi ba, quần thể di tích thương cảng Vân Đồn được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.

Lùi xa hơn nữa, trong hang Soi Nhụ, người ta tìm thấy dấu tích của người tiền sử từ hơn mười nghìn năm trước. Từ rất lâu trước những con tàu buôn, đã có con người tìm chỗ trú trong hang đá nơi đây.

Năm hai nghìn mười sáu, khu vườn giữa biển này được công nhận là Vườn Di sản ASEAN. Rùa biển, nai vàng và những đàn chim di cư thì chẳng cần biết đến danh hiệu ấy. Với chúng, nơi này đơn giản là nhà.

Chiều xuống, con tàu quay mũi về Ao Tiên. Cả nhà ngồi ở đuôi tàu mà nhìn lại con đường vừa đi. Hang luồn, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, rồi đảo thú xa xa, tất cả lùi dần về phía chân trời. Vệt sóng trắng sau tàu kéo dài một quãng rồi tan, và những hòn đảo lại khép vào nhau, lặng im như chưa từng có ai đi qua.