Vườn Quốc gia Bái Tử Long
Có những nơi đặc biệt không phải vì đông khách, mà vì ít người biết đến. Vườn Quốc gia Bái Tử Long là một trong những nơi như vậy.
Nằm trong lòng Vịnh Bái Tử Long, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, vườn quốc gia thành lập ngày một tháng sáu năm hai không không một. Diện tích mười lăm nghìn bảy trăm tám mươi ba héc-ta, trải trên hơn tám mươi hòn đảo chia thành ba cụm: Ba Mùn, Trà Ngọ và Sậu. Năm hai không một sáu, ASEAN công nhận đây là Vườn Di sản ASEAN thứ ba mươi tám. Tạp chí Condé Nast Traveler xếp Vịnh Bái Tử Long là "kỳ quan bậc ba của Đông Nam Á," đại diện duy nhất của Việt Nam trong danh sách đó.
Vì sao lại đặc biệt đến vậy?
Câu trả lời đầu tiên là sáu hệ sinh thái cùng tồn tại trong một không gian: rừng lá rộng thường xanh trên đảo núi đất, rừng núi đá vôi, rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, và tùng-áng. Đây là một trong bảy vườn quốc gia Việt Nam quản lý đồng thời hệ sinh thái rừng và biển.
Câu trả lời thứ hai là tùng-áng. Cả nhà có thể chưa nghe tên này. Tùng và áng là hồ biển hoặc vịnh nhỏ kín trong lòng đảo đá vôi, hình thành khi nước bào mòn đá từ bên trong qua hàng triệu năm. Bên trong gần như hoàn toàn tách biệt với thế giới bên ngoài. Tiểu khí hậu riêng. Hệ sinh vật riêng. Các nhà khoa học của Tổ chức ASEAN Centre for Biodiversity đánh giá hệ sinh thái tùng-áng Cái Lim ở đây là độc đáo nhất Đông Nam Á về mặt khoa học, sinh thái, giáo dục và đào tạo.
Câu trả lời thứ ba là những con vật. Toàn vườn có khoảng hai nghìn bốn trăm mười lăm loài sinh vật, trong đó một trăm lẻ sáu loài trong Sách đỏ. Đảo Ba Mùn là nơi duy nhất ở vùng Đông Bắc Việt Nam còn quần thể nai vàng sống hoàn toàn trong tự nhiên. Đảo này rộng khoảng một nghìn tám trăm héc-ta, là đảo phiến thạch duy nhất trong vịnh. Phần lớn các đảo khác là đá vôi; Ba Mùn khác biệt về địa chất và chính vì thế rừng nguyên sinh của nó còn được bảo tồn tốt.
Rùa biển di cư theo mùa đến ăn cỏ biển trong vùng thảm cỏ biển rộng khoảng mười héc-ta ở Chương Di, sông Mang, vụng Trà Thần. Dưới mặt nước có một trăm lẻ sáu loài san hô. Lan hài Việt Nam, loài lan đặc hữu chỉ của Việt Nam, được ghi nhận trong vườn. Và ở Bảo tàng Đa dạng sinh học thành lập năm hai không không chín, có lưu giữ bộ xương mẫu vật cá heo không vây, một trong những loài hiếm nhất trong Sách đỏ Việt Nam.
Cả nhà biết gỗ trai lý không? Đây là loại gỗ quý, bền, không dễ nứt vỡ, từng được dùng trong xây dựng đình chùa truyền thống Việt Nam. Vườn quốc gia đang bảo tồn khoảng năm nghìn cây giống trai lý. Cây trai lý trên đảo Ba Mùn là một phần của hệ sinh thái rừng nguyên sinh mà ít nơi nào còn giữ được.
Rừng ngập mặn Hang Dơi khoảng mười héc-ta trên đảo Trà Ngọ Lớn là nơi giao thoa nước ngọt và nước mặn đặc biệt, là bãi đẻ và nguồn thức ăn cho cua, tôm, cá, sá sùng. Ba mươi loài thực vật ngập mặn trong vườn chiếm khoảng ba mươi hai phần trăm tổng số loài thực vật ngập mặn Việt Nam.
Lịch sử vùng đất này còn sâu hơn bất kỳ con số sinh học nào. Hang Soi Nhụ và các hang trong vịnh lưu dấu tích cư dân cổ đại cách đây mười tám nghìn năm, người Việt cổ sống trong hang đảo đá vôi. Và năm một nghìn một trăm bốn mươi chín, vua Lý Anh Tông lập thương cảng Vân Đồn ngay trong vùng biển này. Đây là hải cảng thương mại đầu tiên của Đại Việt, kết nối với Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Thái Lan. Năm hai không hai ba, quần thể di tích thương cảng được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Năm hai không hai lăm, tuyến tham quan chính thức khai trương từ cảng Ao Tiên, lần đầu tiên mở ra con đường cho cả nhà bước thẳng vào lòng vườn.
Đứng trên đảo Ba Mùn lúc sáng sớm, nghe tiếng chim vọng từ rừng nguyên sinh xuống mặt nước tĩnh lặng của tùng-áng Cái Lim. Thấy bóng cây trai lý nghiêng trên mặt hồ kín gió. Cả nhà sẽ hiểu vì sao nơi này được gọi là "kỳ quan bậc ba của Đông Nam Á." Không phải vì số liệu. Mà vì cái cảm giác như mình đang đứng ở một chỗ mà thế giới chưa kịp chạm tới.