Đền Sóc - Khu di tích Thánh Gióng
Hơn bốn mươi cây số tính từ trung tâm Hà Nội, ở chân núi Vệ Linh thuộc huyện Sóc Sơn, là Khu di tích quốc gia đặc biệt đền Sóc, nơi thờ Thánh Gióng, một trong những nhân vật được tôn kính nhất trong văn hóa Việt Nam.
Theo truyền thuyết dân gian, Thánh Gióng là cậu bé làng Phù Đổng, huyện Gia Lâm. Tương truyền cậu lên ba tuổi vẫn chưa biết nói, chưa biết đi. Khi giặc Ân xâm lấn và vua Hùng sai sứ đi tìm người tài, cậu bỗng cất tiếng nhờ rèn cho ngựa sắt, roi sắt và áo giáp sắt. Sau đó cậu lớn vụt thành dũng sĩ, đánh tan giặc. Khi thắng trận, theo truyền thuyết, Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt phi lên đỉnh núi Sóc rồi bay lên trời. Người dân dựng đền tại chân núi Vệ Linh để thờ phụng từ đó.
Báo Nhân Dân ghi nhận đền Sóc được dựng từ thời Tiền Lê, năm chín trăm tám mươi, và đã trải qua mười ba lần trùng tu lớn. Khu di tích trải dài từ chân núi đến đỉnh, điện thờ chính nằm ở vị trí cao nhất, nơi theo truyền thuyết Thánh Gióng dừng lại cuối cùng.
Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Thánh Gióng là một trong Tứ bất tử, bốn vị thánh bất diệt được thờ qua nhiều thế hệ: Tản Viên, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử và Liễu Hạnh. Thánh Gióng đại diện cho tinh thần chống ngoại xâm. Đây cũng là nhân vật trong truyền thuyết gần gũi nhất với trẻ em, cả nhà có thể kể chuyện này cho các bé ngay khi đang đứng trước đền.
Năm hai nghìn mười, UNESCO ghi danh Lễ hội Gióng ở đền Sóc và đền Phù Đổng là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Theo báo Nhân Dân, lễ đón bằng được tổ chức ngày hai mươi hai tháng Một năm hai nghìn mười một tại đền Phù Đổng. Đây là một trong những ghi nhận quốc tế quan trọng nhất mà Hà Nội nhận được trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.
Lễ hội Gióng tại đền Sóc diễn ra từ mùng sáu đến mùng tám tháng Giêng âm lịch hằng năm. Theo báo Nhân Dân, hàng chục nghìn người từ khắp nơi đổ về dự lễ. Tám thôn quanh vùng chuẩn bị tám lễ vật dâng cúng, trong đó có hoa tre, ngựa chiến, voi chiến và nhiều lễ phẩm khác. Bên cạnh phần lễ còn có đấu vật, trò chơi dân gian và biểu diễn sử thi Thánh Gióng. Không khí ngoại thành rộng thoáng và câu chuyện truyền thuyết quen thuộc làm cho đây là điểm đến phù hợp cho cả nhà có trẻ em, đặc biệt vào dịp đầu năm âm lịch.
Truyền thuyết Thánh Gióng đã được kể qua hàng nghìn năm vì nó chạm vào điều gì đó rất sâu trong lòng người Việt. Ghé thăm đền Sóc là ghé vào không gian của truyền thuyết đó, để hiểu tại sao nó vẫn còn sống đến hôm nay.