Đèo Khau Phạ
Tên đèo dịch ra tiếng Việt là sừng trời.
Không phải tên ngẫu nhiên. Khi xe leo gần đến đỉnh, cả nhà sẽ thấy tại sao. Đỉnh đèo Khau Phạ nhô lên như một cái sừng giữa dãy núi, mây lướt qua bên dưới đỉnh, và phía dưới xa kia, thung lũng mở ra rộng lớn với những lớp ruộng bậc thang xếp vòng theo sườn đồi.
Theo Báo Lào Cai, Khau Phạ trong tiếng Thái có nghĩa là sừng trời. Đèo cao khoảng một nghìn hai trăm mét so với mực nước biển và dài khoảng ba mươi hai cây số, nằm trên Quốc lộ 32. Trước đây khu vực này thuộc tỉnh Yên Bái. Từ sau Nghị quyết hai trăm lẻ hai năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm của Quốc hội, Yên Bái và Lào Cai được sắp xếp thành tỉnh Lào Cai mới. Vì vậy khi nói về Khau Phạ hôm nay, ta có thể giới thiệu đây là khu vực Văn Chấn và Mù Cang Chải, nay thuộc tỉnh Lào Cai.
Khau Phạ thường được nhắc trong nhóm tứ đại đỉnh đèo Tây Bắc, cùng với Ô Quy Hồ, Pha Đin và Mã Pì Lèng. Bốn cung đèo này đều nổi tiếng vì cảnh quan hùng vĩ và độ dài, độ khó. Cả nhà lưu ý nhé, Khau Phạ và Ô Quy Hồ là hai đèo hoàn toàn khác nhau, cung đường khác nhau, tỉnh khác nhau, chỉ đều thuộc nhóm tứ đại đỉnh đèo.
Điều làm Khau Phạ trở nên đặc biệt không chỉ là cung đường đèo mà là tầm nhìn từ trên đỉnh xuống. Bên dưới là vùng ruộng bậc thang Mù Cang Chải. Vào mùa nước đổ, cuối tháng năm đến đầu tháng sáu, ruộng phản chiếu mây trời và ánh nắng, trắng và bạc như gương. Vào mùa lúa chín, giữa tháng chín, cả thung lũng chuyển vàng. Báo Lào Cai ghi đây là thời điểm đỉnh đèo thu hút nhiều du khách nhất vì cảnh quan mùa vàng.
Và đó là lý do những sự kiện dù lượn ở Khau Phạ thu hút đông người. Cả nhà chắc đã từng nghe đến Festival Bay trên mùa nước đổ hoặc Bay trên mùa vàng tại Mù Cang Chải. Điểm xuất phát của các chuyến bay là đỉnh đèo Khau Phạ. Từ độ cao đó, phi công và khách trải nghiệm dù lượn đôi có thể nhìn thấy toàn cảnh thung lũng ruộng bậc thang trải rộng bên dưới, vàng rực hoặc bạc trắng tùy mùa.
Bên dưới chân đèo là vùng Cao Phạ, hiện nay thuộc xã Tú Lệ sau sắp xếp hành chính. Đây là không gian sinh sống của người Mông và người Thái với các mô hình du lịch cộng đồng. Theo trang du lịch nông thôn của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Cao Phạ có homestay, hướng dẫn viên bản địa, trekking, trải nghiệm nông nghiệp truyền thống và các nghề thủ công như nhuộm chàm và vẽ sáp ong. Đây là loại hình du lịch cho phép cả nhà không chỉ nhìn cảnh mà còn chạm vào đời sống thật của cộng đồng.
Khu vực Cao Phạ còn gắn với một câu chuyện lịch sử. Báo Lào Cai cho biết nơi thành lập Đội du kích Khau Phạ đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia năm hai nghìn không trăm mười hai. Đội du kích thành lập năm một nghìn chín trăm bốn mươi sáu và hoạt động trong kháng chiến chống Pháp ở khu vực này. Vì vậy, khi đi qua Khau Phạ, ta không chỉ đi qua một cảnh quan thiên nhiên mà còn đi qua một vùng đất có ký ức kháng chiến của cộng đồng địa phương.
Đứng ở đỉnh Khau Phạ, cả nhà sẽ hiểu vì sao người Thái đặt tên nơi này là sừng trời. Bên dưới là cả một thung lũng sống, nơi con người đã bám vào sườn núi qua hàng trăm năm, đắp từng bậc ruộng bằng tay, trồng lúa trong mây. Mây vẫn lướt qua, ruộng vẫn vàng mỗi tháng chín, và chiếc sừng trời vẫn nhô lên giữa dãy núi như ngày đầu tiên người Thái nhìn lên và đặt tên.