Đèo Khau Phạ
Cả nhà thử nhắm mắt lại một giây và hình dung điều này. Bạn đang đứng ở độ cao hơn một nghìn hai trăm mét. Phía dưới, trải ra một thung lũng xanh ngắt, và nếu đúng mùa vàng của ruộng bậc thang, cả thung lũng đó phủ màu vàng của lúa chín theo từng bậc từ chân núi lên. Phía trên, trời nhiều mây, và đôi khi mây lùa vào chỗ cả nhà đang đứng.
Đó là cảm giác của Khau Phạ.
Đèo Khau Phạ nằm trên Quốc lộ 32, dài hơn ba mươi cây số, nối khu vực Văn Chấn với huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái. Đây là một trong những cung đèo nổi tiếng của vùng Tây Bắc. Tên Khau Phạ theo cách giải thích phổ biến trong nguồn du lịch địa phương có nghĩa là Sừng Trời hoặc Cổng Trời. Nhìn lên đỉnh đèo khi đứng dưới thung lũng, người ta hiểu tại sao người xưa đặt tên như vậy.
Từ đỉnh đèo, điểm nhìn nổi tiếng nhất là xuống thung lũng Lìm Mông và Lìm Thái ở xã Cao Phạ. Đây là khu vực ruộng bậc thang gắn với Khu di tích quốc gia đặc biệt Ruộng bậc thang Mù Cang Chải. Mùa đẹp nhất để ngắm là tháng chín, tháng mười, khi lúa chín vàng. Mùa nước đổ vào tháng sáu, tháng bảy ruộng bậc thang ngập nước cũng rất đặc sắc.
Nhưng Khau Phạ không chỉ là cảnh đẹp. Khu vực đỉnh đèo còn gắn với một trang lịch sử kháng chiến. Cổng thông tin tỉnh Yên Bái ghi Đội du kích Khau Phạ được thành lập tháng mười năm một nghìn chín trăm bốn mươi sáu tại bản Trống Tông Khúa trên đỉnh đèo. Đây là lực lượng vũ trang của đồng bào vùng cao trong giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp. Cụm di tích này được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia năm hai nghìn mười hai. Khi đứng trên đỉnh đèo, cả nhà đang đứng ở một nơi không chỉ đẹp về thiên nhiên mà còn có chiều sâu lịch sử.
Đèo Tây Bắc vào mùa mưa hiếm khi ngủ yên, và Khau Phạ cũng vậy. Những mùa mưa lớn, mây kéo thấp, sương mù phủ kín các cua khuất, và cung đường dài hơn ba mươi cây số như một sợi chỉ trắng mờ giữa núi rừng. Nhưng rồi mùa vàng tháng chín, tháng mười đến, nắng quang, và toàn bộ thung lũng Lìm Mông, Lìm Thái phía dưới bừng lên một màu vàng sâu đến không thể tin được.
Khau Phạ là một trong những cung đường được nhắc đến nhiều nhất khi nói về vẻ đẹp Tây Bắc. Cả nhà hãy tưởng tượng đứng trên đỉnh đèo, mây trôi ngang vai, ruộng bậc thang vàng óng trải xuống tận thung lũng bên dưới, và xa hơn là những dãy núi tím biếc của Mù Cang Chải.