Vườn Quốc gia Hoàng Liên

Có một dãy núi mà người ta không thể nhìn thấy toàn bộ, dù đứng ở đâu trong vùng Sa Pa.

Đó là dãy Hoàng Liên Sơn. Phần lõi của dãy núi này thuộc Vườn quốc gia Hoàng Liên, một khu bảo tồn thiên nhiên rộng gần ba trăm cây số vuông. Việt Nam thành lập vườn năm hai nghìn không trăm lẻ hai, trên cơ sở một khu bảo tồn có từ những năm tám mươi. Vườn chạy dài qua địa bàn Lào Cai và một phần Lai Châu, ôm trọn những sườn núi cao từ mấy trăm mét cho đến tận đỉnh Fansipan. Đó là ngọn núi cao nhất khu vực, xấp xỉ ba nghìn một trăm bốn mươi ba mét.

Ba nghìn một trăm bốn mươi ba mét nghe thì trừu tượng. Nhưng cả nhà có thể cảm nhận rõ hơn theo cách này: điểm thấp nhất của vườn chỉ ở khoảng ba trăm tám mươi mét so với mực nước biển. Từ đó lên đến đỉnh Fansipan là một khoảng thay đổi độ cao khổng lồ. Chính sự thay đổi đột ngột ấy tạo nên điều mà giới khoa học gọi là đa dạng sinh cảnh. Cùng một khu bảo tồn mà có nơi là rừng thường xanh nhiệt đới, có nơi là rừng rụng lá núi cao. Lên cao hơn nữa là thảm thực vật á núi cao, nơi chỉ còn cỏ bụi thưa thớt trong khí hậu lạnh quanh năm.

Vì vậy ASEAN Centre for Biodiversity đã công nhận Hoàng Liên là một trong những Vườn Di sản ASEAN. Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học của Việt Nam ghi rằng vườn này lưu giữ gần ba nghìn loài thực vật và hơn năm trăm năm mươi lăm loài động vật có xương sống. Trong số đó có nhiều loài đặc hữu, chỉ tồn tại ở đây và không có ở nơi nào khác trên thế giới. Bách Phúc Kiến, bách xanh, vân sam Hoàng Liên, những tên gọi xa lạ với người thành phố nhưng là những loài cây nghìn năm tuổi vẫn đứng trong rừng Hoàng Liên.

Điểm phổ biến nhất trong vườn mà các nhà đi ngắn hạn thường ghé là khu Suối Vàng và Thác Tình Yêu, cách trung tâm Sa Pa khoảng mười bốn cây số theo Quốc lộ bốn D. Tên Thác Tình Yêu gắn với một câu chuyện tình dân gian được cổng thông tin VQG kể lại. Đó là truyền thuyết, không phải sự kiện lịch sử. Nhưng truyền thuyết đó góp phần làm con suối và cái thác trở nên ý nghĩa hơn trong tâm thức người đến thăm. Từ đường nhựa, cần đi bộ qua một lối nhỏ trong rừng nguyên sinh khoảng hai trăm mét để đến điểm ngắm suối và thác. Giá vé vào khu này là bảy mươi nghìn đồng cho người lớn và ba mươi nghìn đồng cho trẻ em.

Nếu gia đình muốn đi sâu hơn một chút vào lòng vườn, có thể chọn tuyến Rừng già, cách điểm xuất phát Trạm Tôn hơn bốn cây số. Nơi đây có quần thể đỗ quyên cổ thụ, rừng chè và những cây được công nhận là cây di sản. Thời gian trải nghiệm khoảng nửa ngày. Vào đúng mùa, đỗ quyên nở đỏ từng mảng giữa rừng xanh, như những đốm lửa thắp lên giữa màu xanh thẫm của núi.

Còn Fansipan thì sao? Đỉnh núi này ở trong lòng VQG Hoàng Liên, và cả nhà có thể lên đó bằng hai cách rất khác nhau. Cách thứ nhất là cáp treo thương mại do Sun World vận hành, một hệ thống đường dây trên không chạy qua mây mù từ phía thị trấn Sa Pa. Cách thứ hai là đi bộ hoàn toàn, theo một trong ba tuyến đường bộ trong VQG: từ Trạm Tôn, từ bản Sín Chải, hoặc từ bản Cát Cát. Tuyến Trạm Tôn ngắn nhất, khoảng mười cây rưỡi đến đỉnh, có thể đi trong một ngày hoặc hai ngày một đêm. Tuyến Sín Chải và Cát Cát dài hơn, dành cho khách trekking có kinh nghiệm và thể lực.

Điều quan trọng là: dù chọn tuyến nào trong VQG Hoàng Liên, bắt buộc phải có hướng dẫn viên đi cùng. Đây không phải quy định hình thức, mà là yêu cầu thực tế. Địa hình phức tạp, dễ lạc đường, thời tiết thay đổi bất thường và một số đoạn có độ dốc nguy hiểm. Người dẫn đường không chỉ giữ an toàn, mà còn giúp cả nhà hiểu được những gì đang đi qua.

Có một điều mà Hoàng Liên dạy người đến thăm, dù chỉ ghé khu Thác Tình Yêu hay leo lên tận Fansipan: đây là rừng nguyên sinh, không phải công viên trang trí. Những gì ở đây đã ở đây từ hàng nghìn năm trước. Bách Phúc Kiến có thể sống vài trăm năm. Một khóm đỗ quyên cổ thụ mà cả nhà nhìn thấy hôm nay có thể đã nở hoa từ trước khi thị trấn Sa Pa xuất hiện.

Cả nhà ơi, Sa Pa và Hoàng Liên có lẽ là nơi ít ỏi còn lại ở Việt Nam mà người ta vẫn có thể đứng giữa rừng và không nhìn thấy một mái nhà nào. Chỉ là mây, núi, và tiếng nước chảy đâu đó phía dưới sâu. Cảm giác đó, một khi đã có, thật khó quên.