Khu du lịch Sa Pa

Cuối năm một nghìn chín trăm lẻ ba, một đoàn khảo sát của Sở Địa lý Đông Dương leo lên vùng cao nguyên phía tây bắc xứ Bắc Kỳ và tìm thấy một không gian khác biệt hoàn toàn. Khí trời mát. Sương trắng. Núi xếp tầng. Đó là lần đầu tiên cái tên Sa Pa xuất hiện trong bản đồ người Pháp. Báo Lào Cai dẫn tài liệu địa phương cho biết địa danh này bắt nguồn từ Cha Pa hay Sa Pả, trong tiếng địa phương có nghĩa là bãi cát, và người Pháp đọc chệch thành Sa Pa.

Sáu năm sau, năm một nghìn chín trăm lẻ chín, viên Chánh sứ Lào Cai đề nghị lập khu điều dưỡng tại đây. Và như vậy, Sa Pa bắt đầu cuộc đời mới như một đô thị nghỉ mát núi cao.

Hơn một thế kỷ sau, Sa Pa đã trở thành một trong những điểm du lịch được tìm đến nhiều nhất của Việt Nam. Theo các văn bản quy hoạch, đây là Khu du lịch Quốc gia với diện tích sáu mươi tám nghìn một trăm ba mươi bảy héc ta, gắn với toàn bộ không gian thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai. Nói cách khác, Sa Pa không phải một điểm tham quan có một cổng vào và một cổng ra. Sa Pa là cả một vùng cảnh quan, một không gian văn hóa, một hệ sinh thái.

Và hệ sinh thái đó rất đặc biệt.

Vườn quốc gia Hoàng Liên nằm liền kề Sa Pa. Vườn được thành lập năm hai nghìn không trăm lẻ hai, được công nhận là Vườn di sản ASEAN ngày mười lăm tháng tư năm hai nghìn không trăm lẻ sáu. Địa hình ở đây là núi cao phức tạp, khí hậu ôn đới lạnh, và đa dạng sinh học rất cao. Theo Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, vườn có hai nghìn tám trăm bốn mươi bảy loài thực vật bậc cao có mạch và năm trăm năm mươi lăm loài động vật có xương sống trên cạn. Đỉnh cao nhất trong vườn là Fansipan, cao ba nghìn một trăm bốn mươi ba mét so với mực nước biển.

Từ trung tâm Sa Pa nhìn lên, cả nhà sẽ thấy dãy Hoàng Liên như một bức tường khổng lồ. Sương mù trên những đỉnh núi cao đó là thứ tạo nên khí hậu đặc biệt của Sa Pa. Nhiệt độ trung bình năm ở trung tâm chỉ khoảng mười lăm độ. Mùa đông có thể xuống dưới không. Ngày có thể mưa mà chỉ mấy tiếng sau lại nắng chói.

Chính cái lạnh và sương mù đó là lý do người Pháp chọn nơi này để nghỉ ngơi. Và cũng là lý do ruộng bậc thang xuất hiện quanh Sa Pa. Ở độ cao này, người dân không trồng được lúa theo cách đồng bằng. Họ phải tạo ra từng thửa ruộng nhỏ theo sườn dốc, dẫn nước từ suối và núi cao xuống. Ruộng bậc thang Sa Pa thuộc các xã Lao Chải, Tả Van và Hầu Thào, với tổng diện tích bảy trăm bốn mươi chín héc ta, đã được công nhận Di tích danh thắng quốc gia năm hai nghìn không trăm mười ba.

Khi đi trong Sa Pa, cả nhà sẽ thấy nhiều lớp khác nhau của điểm đến này.

Lớp đầu tiên là trung tâm Sa Pa. Quảng trường, Nhà thờ đá, phố núi và những quán cà phê trong sương. Đây là phần đô thị nghỉ dưỡng còn lưu giữ ký ức về một thị trấn người Pháp xây dựng ở núi cao. Không nhiều biệt thự thời Pháp còn sót lại, nhưng cách bố trí trung tâm, con đường theo sườn núi và không gian quảng trường vẫn mang dấu ấn của quy hoạch đầu thế kỷ hai mươi.

Lớp thứ hai là các bản làng. Cát Cát, Tả Van, Tả Phìn, Lao Chải nằm trong không gian Sa Pa, mỗi bản mang một sắc thái riêng. Người Mông ở Cát Cát với nghề dệt lanh nhuộm chàm. Người Giáy ở Tả Van với ruộng nương và homestay. Người Dao Đỏ ở Tả Phìn với bài thuốc tắm thảo dược đã truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi bản là một cộng đồng thực sự đang sống, không phải một khu trình diễn.

Lớp thứ ba là Fansipan và Vườn quốc gia Hoàng Liên. Đỉnh cao nhất Đông Dương. Tuyến cáp treo hiện đại đưa người lên tận đỉnh mây. Rừng nguyên sinh phủ kín sườn núi, che khuất những loài lan rừng, thảo quả và cả những con đường mòn mà người leo núi gọi là con đường trời.

Và trên tất cả những lớp đó là bầu trời Sa Pa. Buổi sáng sớm, khi sương chưa tan, cả thung lũng Mường Hoa chìm trong biển mây trắng. Những thửa ruộng bậc thang ló lên như những bậc thềm dẫn lên một nơi không ai nhìn thấy được. Đó là hình ảnh cả nhà sẽ nhớ mãi sau chuyến đi.