Đèo Thung Nhuối
Có những khoảnh khắc trên đường đi mà cả nhà chưa kịp nói gì, nhưng cũng không ai muốn nói thêm gì, vì cửa kính xe đang hiện ra một thứ không cần lời diễn giải.
Đèo Thung Nhuối là khoảnh khắc như vậy.
Đây không phải điểm tham quan có vé, có giờ mở cửa, có hướng dẫn viên đứng chờ. Đây là một đoạn đường đèo trên Quốc lộ sáu. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam mô tả hành trình từ Hà Nội đến Mai Châu: sau dốc Cun, đi tiếp đến đèo Thung Nhuối, từ trên đèo có thể nhìn thấy thung lũng Mai Châu hiện ra phía dưới. Đó là lý do vì sao đoạn đường này được nhắc đến như một điểm dừng đáng nhớ trên hành trình, chứ không phải một điểm đến độc lập.
Thung Nhuối thuộc khu vực Mai Châu, trước đây là Hòa Bình, nay thuộc tỉnh Phú Thọ sau khi ba tỉnh sáp nhập năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm. VOV Giao thông ghi chân đèo Thung Nhuối nằm tại xóm Suối Rút, xã Tòng Đậu. Nhưng điều làm đèo đáng nhắc đến không phải địa danh hành chính. Mà là khoảnh khắc xe vượt qua đỉnh đèo và thung lũng Mai Châu mở ra phía trước, phẳng lặng và bình thản như một tờ giấy xanh trải dưới trời.
Giờ thì nói một chút về địa chất, để cả nhà nhìn vào các vách núi hai bên đường không chỉ thấy đẹp mà còn hiểu tại sao người ta hay nói đoạn đèo này cần đi cẩn thận. Một bài nghiên cứu khoa học đăng trên Tạp chí Các Khoa học về Trái Đất mô tả khu vực Thung Khe và Thung Nhuối thuộc một đới xiết trượt hiện đại dọc Quốc lộ sáu. Riêng điểm Thung Nhuối có sườn dốc dài khoảng bảy mươi mét, cao khoảng ba mươi mét, góc dốc gần tám mươi lăm độ. Ở đây có sự xen kẽ giữa các lớp đá cứng và đá mềm, tạo ra điều kiện mà khi gặp mưa, đất đá có thể trượt trên các mặt yếu.
Điều đó giải thích tại sao Báo Phú Thọ, Báo Hòa Bình và VOV Giao thông đều nhắc đoạn đường này nhiều lần trong các bài về sạt lở, đá rơi và tai nạn giao thông. Đây là thực tế địa chất của đèo, không phải lời hù dọa. Núi đẹp vì địa hình phức tạp, và địa hình phức tạp thì cũng có những rủi ro đi kèm.
Thung Nhuối thường được nhắc kèm với Đèo Thung Khe, còn gọi là Đèo Đá Trắng. Báo Hòa Bình từng mô tả đoạn này dài khoảng hai mươi hai kilômét, một bên là vách núi đá trắng, một bên là vực sâu, sương mù thường xuất hiện vào sáng sớm và cuối chiều. Những ai từng đi đoạn đường này vào mùa mưa đều hiểu tại sao nó được gọi là đường núi đáng kính nể.
Còn khi trời tốt, khi xe đang xuống dần về Mai Châu và thung lũng mở rộng ra hai bên, cả nhà sẽ hiểu tại sao người ta vẫn chọn đoạn đường này dù có nhiều tuyến khác nhanh hơn. Một số thứ không thể đi vòng qua. Chỉ có thể đi qua nó, chậm rãi, và nhìn thật kỹ.
Đèo Thung Nhuối là điểm chuyển cảnh. Phía trên là núi đá, sương và những khúc cua. Phía dưới là thung lũng Mai Châu, ruộng bậc thang, nhà sàn và đời sống bình thường của người Thái ở Bản Lác. Cả nhà đang đứng ở đúng ranh giới giữa hai thế giới đó.