Phố Hàng Bè

Chiều xuống trên phố Hàng Bè, mùi thức ăn từ những bếp nhỏ ven đường bắt đầu lan ra. Khói từ bếp than, nước dùng sôi lăn tăn, mùi hành lá và húng quế quyện vào cái nóng còn vương lại sau một ngày mặt trời chiếu thẳng xuống đường nhựa. Đây là một trong những tuyến ẩm thực quen thuộc của khu phố cổ Hà Nội hôm nay, nhưng ít người biết rằng tên phố lại gắn với một nghề hoàn toàn khác, một nghề của sông nước và bến bãi từ nhiều thế kỷ trước.

Hàng Bè là một phố trong hệ thống ba mươi sáu phố phường của khu phố cổ Hà Nội, thuộc quận Hoàn Kiếm. Theo Báo Hànộimới, tên phố phản ánh nghề xưa: đây từng là nơi những bè gỗ từ thượng nguồn sông Hồng theo dòng nước trôi về neo đậu và bốc bán. Gỗ rừng khai thác ở vùng trung du và thượng du Bắc Kỳ được kết thành bè lớn, thả theo dòng chảy sông Hồng về tới Thăng Long. Tại bến này, gỗ được bốc dỡ, chọn lọc, rồi bán cho thợ mộc, thợ xây và các gia đình trong kinh thành cần gỗ dựng nhà hay đóng đồ dùng.

Nghề tập bè không phải nghề nhỏ. Trong một đô thị đang mở rộng như Thăng Long xưa, gỗ là vật liệu xây dựng chính yếu. Ngôi nhà gỗ, cột, xà, đòn tay, rui mè, cầu ao, sàn nhà, tủ, giường, tất cả đều cần đến bè gỗ từ sông Hồng. Bến bè Hàng Bè vì thế là một mắt xích quan trọng trong hệ thống cung ứng vật liệu của kinh đô.

Theo thời gian, địa lý bờ sông thay đổi. Bãi đất ven sông thu hẹp, đường phố mở rộng, và các bến bè không còn chỗ neo đậu gần trung tâm nữa. Nghề tập bè gỗ rút dần khỏi phố này, để lại cái tên Hàng Bè như một dấu tích trong bản đồ ngôn ngữ của phố cổ. Đây là điều xảy ra với nhiều phố trong hệ thống ba mươi sáu phố phường: tên phố trụ lại, còn nghề thì đổi thay.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, ba mươi sáu phố phường là cách dân gian gọi khu thương mại cổ của Thăng Long, nơi mỗi phố gắn với một loại hàng hóa hay một nhóm nghề thủ công. Phần lớn tên phố bắt đầu bằng chữ Hàng, kế đó là tên mặt hàng hoặc nguyên liệu từng bày bán ở đó. Hàng Bè là một trong những tên phố cho thấy khu phố cổ từng kết nối trực tiếp với sông Hồng, với nguồn tài nguyên rừng từ vùng thượng lưu.

Hôm nay phố Hàng Bè là một trong những tuyến đi bộ kết nối khu Bờ Hồ Hoàn Kiếm với các phố cổ phía trong. Phố ngắn nhưng sầm uất với nhiều quán ăn, quán cà phê và hàng tạp hóa. Người đi bộ từ hồ vào các phố Hàng Bạc, Hàng Mắm hay Hàng Đào thường đi qua đây. Nhịp sống phố vào buổi sáng và buổi tối khác nhau rõ rệt: sáng yên tĩnh với vài hàng ăn sáng và người đi chợ, tối đông dần với khách ngồi vỉa hè và mùi thức ăn lan ra từ các cửa hàng.

Phố Hàng Bè là lát cắt nhỏ nhưng kể một câu chuyện lớn hơn về cách đô thị thay hình đổi dạng. Nghề cũ lùi vào tên gọi, đời sống mới lấp đầy mặt phố. Khi đi qua đây, cả nhà đang bước trên một con đường từng là bến sông, nơi tiếng kẽo kẹt của bè gỗ đã im lặng từ lâu nhưng vẫn còn vương trong tên phố.