Phố Hàng Tre
Từ phố Hàng Mắm rẽ sang, cả nhà bước vào một con phố ba trăm linh sáu mét kéo dài đến tận phố Lò Sũ. Đó là Hàng Tre, một trong những phố cổ nằm gần sông Hồng nhất trong khu ba mươi sáu phố phường Hà Nội.
Theo Tạp chí Người Hà Nội, mảnh đất này xưa thuộc thôn Trừng Thành, tổ Tả Túc, huyện Thọ Xương cũ. Trước khi có con đê bao ngoài ôm lấy Hà Nội, đây là dải bãi cát bồi ven sông Hồng. Đất mới, thấp, hay ngập nước. Nhà cửa thưa thớt. Người ta chưa ở đây nhiều, nhưng người ta dùng đất này để làm một việc rất thiết thực: chứa gỗ và tre.
Gỗ, tre, nứa từ các tỉnh thượng nguồn theo sông Hồng trôi về đến bến Hà Nội. Chúng được vớt lên và tập kết vào những bãi ven phố. Bên cạnh bãi gỗ là xưởng cưa xẻ, chuồng nhốt bò ngựa kéo xe chở vật liệu vào nội ô. Tất cả cộng lại tạo nên một khu tạm bợ nhưng sầm uất theo kiểu riêng của nó: mùi nhựa cây, tiếng cưa, tiếng móng ngựa trên đường đất.
Khi người Pháp đến và bắt đầu đặt tên phố, họ gọi đây là Rue des Bambous. Rue des Bambous, nghĩa đen là Phố Tre. Không phải tên gọi mang tính thẩm mỹ hay lịch sử, mà là cách người ta mô tả đúng cái mình nhìn thấy: tre chất đầy mặt phố.
Nhưng lịch sử phố Hàng Tre không chỉ là câu chuyện về gỗ và tre.
Tạp chí Người Hà Nội cho biết sau khi chiếm Hà Nội, người Pháp chọn phố Hàng Tre để đặt Tòa Thượng thẩm Bắc Kỳ từ năm một nghìn tám trăm tám mươi tư. Đây là cơ quan tư pháp cao nhất của chính quyền thực dân ở Bắc Kỳ, xử lý các vụ việc liên quan đến người Pháp và người nước ngoài. Người Hà Nội gọi quen là Tòa án Hàng Tre. Cái tên dân dã đó gắn vào địa danh, ngay cả sau khi tòa án không còn ở đây nữa.
Khi tòa án chuyển sang phố mới, tòa nhà cũ trên phố Hàng Tre không bị bỏ không. Nó trở thành trụ sở Nha Công chính Đông Dương, bộ máy quản lý hạ tầng và công trình của chính quyền thuộc địa. Một tòa nhà, hai chức năng, hai giai đoạn lịch sử.
Cũng theo Tạp chí Người Hà Nội, cuối phố từng có đoạn ngắn gọi là Hàng Cau vì tập trung dân buôn cau tươi và cau khô chở thuyền từ các tỉnh về. Cau là hàng tiêu thụ lớn trong đời sống Hà Nội cũ, dùng trong ăn trầu và lễ cưới. Khi buôn bán cau tản đi, cái tên Hàng Cau mất theo. Phố trả lại tên gốc là Hàng Tre.
Báo Nhân Dân điểm lại các phố Hàng còn sót lại, nhắc đến Hàng Tre nối Hàng Sũ và Hàng Dầu cắt ngang. Ba cái tên mang ký ức về ba mặt hàng của một Hà Nội từng sống sát sông và sát bến thuyền.
Ngày nay phố Hàng Tre nằm trong phường Lý Thái Tổ, không còn tiếng cưa xẻ hay mùi nhựa cây. Nhưng ba trăm linh sáu mét đó là khoảng đất mà trước đây người ta chất tre, buôn cau, xây xưởng và lập tòa án. Một phố nhỏ, nhiều lớp sống chồng lên nhau, và cái tên đơn giản nhất lại là thứ ở lại lâu nhất.