Phố Hàng Trống
Trong căn nhà ống hẹp trên phố Hàng Trống, đèn vàng rọi xuống bàn gỗ. Nghệ nhân đặt giấy dó lên ván in, ấn nhẹ. Lúc nhấc ra, trên giấy đã có những đường nét đen mảnh. Bút lông chấm phẩm hoa hiên rồi chạm vào giấy. Giấy dó kêu nhẹ dưới ngón tay. Đó là cảnh làm tranh Hàng Trống, dòng tranh dân gian gắn với mặt phố này.
Theo Báo Hànộimới, phố Hàng Trống dài gần bốn trăm mét, thuộc quận Hoàn Kiếm, nối ngã ba Hàng Gai - Hàng Bông với phố Lê Thái Tổ ven Hồ Gươm. Phố xưa gồm ba thôn - Cổ Vũ, Khánh Thụy Hữu và Tự Tháp.
Tên phố nói thẳng nghề khởi đầu. Báo Hànộimới cho biết đầu phố, thuộc thôn Cổ Vũ, là nơi tụ thợ làm trống từ làng Liêu Xá, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên ra Thăng Long mở hiệu. Trống đình, trống chùa, trống chèo, trống hội đều được rèn từ những xưởng nhỏ trên phố, đem nghề trống của đồng bằng Bắc Bộ ra cửa kinh thành.
Đi tiếp một đoạn, phố chuyển sang di sản khác. Báo Hànộimới cho biết đoạn thuộc thôn Tự Tháp là nơi các hiệu vẽ tranh tụ về, hình thành dòng tranh dân gian Hàng Trống, với tranh thờ như Ngũ Hổ thần tướng, Tam Tòa Thánh Mẫu, Bà chúa Thượng ngàn, cùng tranh Tứ Bình và tranh sinh hoạt.
Tranh Hàng Trống có chỗ đứng riêng nhờ kỹ thuật bán in bán vẽ. Báo Hànộimới và Báo Nhân Dân mô tả: khắc ván gỗ những đường nét chính, in nét đen lên giấy dó, rồi tô và vờn màu bằng tay. Khác với tranh Đông Hồ in cả nét lẫn mảng màu bằng nhiều ván, tranh Hàng Trống dành phần lớn công việc cho nét bút. Đường nét mảnh hơn, màu phẩm chuyển mềm hơn, mang dáng thủy mặc nhẹ của thị dân Hà thành.
Dấu tích hôm nay đã thưa. Tiếng trống không còn vang dọc phố, tranh chủ yếu giữ ở vài xưởng nhỏ và trong bảo tàng. Theo Báo Nhân Dân, năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, triển lãm "Đối thoại với dòng tranh dân gian Hàng Trống" tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã trưng bày ba mươi tám tác phẩm đương đại của hai mươi hai tác giả bên cạnh tranh giấy dó của nghệ nhân.
Giữa phố có một địa chỉ lặng lẽ. Tại số bảy mươi lăm là đình Nam Hương. Báo Người Hà Nội cho biết đình dựng từ thời Lê, thờ Thần Long Đỗ tức Thần Bạch Mã - thành hoàng kinh thành Thăng Long, cùng Cao Sơn và Linh Lang đại vương; năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa. Đình chung tín ngưỡng thờ Bạch Mã với đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm gần đó - Trấn Đông Thăng Long. Từ Hàng Trống đi bộ ngắn là tới bờ Hồ Gươm với Tháp Rùa và đền Ngọc Sơn.
Phố Hàng Trống hôm nay chỉ dài gần bốn trăm mét, nhưng mang theo tiếng trống từ đồng bằng Bắc Bộ, nét bút vờn màu từ giấy dó, và hơi thở của ba ngôi đình thôn cổ. Đứng trước xưởng nhỏ cuối phố, nhìn tờ giấy dó vừa nhấc khỏi ván in, cả nhà sẽ thấy Hà Nội không chỉ ở mặt hồ lung linh mà còn nằm trong từng vệt màu phẩm hoa hiên chưa kịp khô trên bàn tay nghệ nhân.