Phố Hàng Mành
Buổi sáng sớm trên phố Hàng Mành, nếu may mắn đi qua đúng lúc nắng vừa lên, cả nhà sẽ thấy ánh sáng lọc qua những tấm mành tre treo trước cửa, rơi thành từng vệt sáng tối đan xen trên vỉa hè. Đó là hình ảnh mà cái tên phố đã mang theo hơn một trăm năm.
Phố Hàng Mành nằm trong quận Hoàn Kiếm, thuộc phường Lý Thái Tổ. Phố ngắn, dài chỉ khoảng một trăm năm mươi hai mét, len lỏi giữa những con phố cổ quen thuộc của Hà Nội. Nhưng ngắn không có nghĩa là ít chuyện. Theo trang thông tin của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, phố được hình thành trên đất thôn Yên Thái và thôn Kim Bát thượng, tổng Tiền Túc, huyện Thọ Xương cũ. Đây là vùng đất nằm sát hồ Hoàn Kiếm, lâu đời trước khi người Pháp vẽ lại bản đồ Hà Nội.
Người đặt nghề và đặt tên cho phố là cư dân từ làng Giới Tế, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Làng Giới Tế có tên nôm là Rừng Mành, nghĩa là làng chuyên làm mành. Dân làng Giới Tế lên Hà Nội lập nghiệp, mang theo nghề dệt mành tre và mành trúc, chọn phố này làm nơi buôn bán và sản xuất. Tên phố sinh ra từ đó.
Nghề mành là nghề của bàn tay và sự kiên nhẫn. Nguyên liệu là tre hoặc trúc già, thẳng thớ, được chẻ thành từng nan mỏng đều nhau rồi phơi khô. Sau đó, từng nan được xâu bằng dây gai hoặc sợi đay theo thứ tự đan ngang, tạo ra tấm mành có độ dày và độ thưa tùy theo công dụng. Mành mỏng để treo cửa sổ lọc nắng, mành dày hơn để làm vách ngăn hoặc che nắng mái hiên. Một tấm mành hoàn chỉnh có thể cần nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, tùy kích thước.
Thời Pháp thuộc, phố mang tên Rue des Stores, có thể dịch là phố Mành Cửa. Người Pháp giữ nguyên chức năng của phố trong tên gọi mới, một cách gián tiếp xác nhận rằng nghề mành ở đây không phải một nghề vãng lai. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, tên Hàng Mành được dùng trở lại và giữ đến hôm nay.
Theo thời gian, số người làm mành trên phố thưa dần. Vật liệu nhựa, rèm công nghiệp và mành inox rẻ hơn, bền hơn theo nghĩa vật chất, dần thay thế mành tre trong nhiều gia đình. Nghề vốn gắn với tên phố bắt đầu lùi vào phía sau.
Nhưng không mất hẳn. Cổng thông tin Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội ghi nhận phố Hàng Mành vẫn còn gian hàng bán mành tre và mành trúc. Những tấm mành vẫn treo trước cửa một số nhà, vừa để bán vừa như dấu hiệu nhận biết: đây là phố của nghề này.
Đi qua Hàng Mành, cả nhà có thể nhìn thấy một bài học nhỏ về cách một cái tên phố tồn tại. Tên không chỉ là địa chỉ. Tên là ký ức của một nghề, một cộng đồng, một cách sống đã từng làm nên diện mạo khu phố. Mành tre còn đây không nhiều, nhưng đủ để nhắc rằng phía sau cái tên bao giờ cũng có một câu chuyện dài hơn con phố.