Phố Hàng Quạt
Rẽ từ phố Lương Văn Can vào phố Hàng Quạt, cả nhà sẽ nghe trước rồi mới thấy. Mũi dao khắc nhẹ nhàng trên một khối gỗ vuông sau ô cửa hẹp. Mùi gỗ mới và mực dấu thoảng ra mặt phố. Ánh nắng đổ qua tủ kính bày đồ thờ mạ vàng, biển trướng đỏ thắm và những con dấu gỗ xếp ngay ngắn thành hàng.
Phố không dài. Theo tài liệu trong chuyên đề một nghìn năm Thăng Long Hà Nội của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, phố Hàng Quạt chỉ khoảng hai trăm mét, thuộc phường Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm, nối phố Lương Văn Can sang phố Hàng Nón, nằm gần Hồ Hoàn Kiếm. Thời Pháp thuộc, phố mang tên Rue des éventails, dịch nghĩa là phố Quạt.
Tên phố nói thẳng nghề xưa. Cũng theo nguồn này, thợ làm quạt giấy phần lớn đến từ làng Vác, tên chữ là Canh Hoạch, huyện Thanh Oai. Họ lên kinh thành lập phường, vừa tự làm vừa thu mua quạt mang ra phố bán. Để ghi nhớ tổ nghề, các phường thợ dựng tại số bốn Hàng Quạt một ngôi đình nhỏ tên chữ là Xuân Phiến thị, nghĩa là chợ bán quạt mùa xuân.
Đến đầu thế kỷ hai mươi, khi quạt máy và đèn điện vào Hà Nội, nghề quạt giấy lụi dần. Các cửa hàng chuyển sang đồ thờ, hoành phi câu đối, biển trướng và đồ gỗ thủ công.
Hôm nay đi dọc Hàng Quạt, cả nhà thấy mạch nghề đó vẫn rõ. Phía trong là bàn thờ chạm hoa văn, hộp đồ thờ sơn son thếp vàng, đèn lễ và đối trướng. Vài bước nữa là tủ kính bày con dấu gỗ.
Theo Báo Nhân Dân, nghề khắc dấu trên phố hiện có sáu, bảy hiệu nghề. Tại số sáu Hàng Quạt là xưởng của nghệ nhân Phạm Toàn, gia đình có năm đời gắn bó với nghề chạm khắc gỗ. Người thợ dùng dao và đục để khắc tên, hình tháp Rùa, cửa ô hay chân dung lên gỗ. Tất cả nét chữ phải khắc ngược, khi đóng lên giấy mới hiện ra đúng chiều.
Cách đó vài số nhà còn có cơ sở làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ. Đến mùa trông trăng, người thợ đục, đẽo cả ngày để kịp giao khuôn cho thợ làm bánh. Mỗi khuôn một hình, có khi chữ Phúc, chữ Thọ, có khi hình con cá, hoa sen.
Vì thế Hàng Quạt là phố hợp cho cả nhà đứng quan sát thủ công. Cả nhà có thể thấy mũi dao khắc đi từng đường trên gỗ, đôi tay nghệ nhân giữ phôi gỗ thật vững dưới ánh đèn vàng. Đây là lớp nghề còn sống động giữa ba mươi sáu phố phường.
Đứng cuối phố nhìn ngược lại, cả nhà thấy một dải ngắn xếp chồng nhiều lớp thời gian. Lớp quạt giấy làng Vác đã lùi vào tên gọi. Lớp đồ thờ vẫn rực dưới ánh đèn. Và lớp khắc dấu, khắc khuôn vẫn đang được làm thật, ngay trước mắt mình. Mũi dao gõ nhẹ, mùi gỗ tươi thoảng ra, và trên tấm gỗ vuông nhỏ đang dần hiện ra một nét chữ ngược — chờ một lần đóng xuống giấy là thành dấu.