Phố Hàng Than

Đứng đầu phố Hàng Than một sớm cuối tuần, cả nhà ngửi thấy mùi trước khi nhìn rõ hàng. Mùi cốm xanh và mùi nước hoa bưởi thoảng từ một gian bếp mặt phố. Sau đó là tiếng dập bánh nhẹ, người thợ ấn từng khuôn vuông xuống mặt bàn gỗ. Trong nhà, hộp bánh cốm vuông gói lá chuối xếp gọn trên kệ, dây buộc hồng nhạt.

Theo trang du lịch quận Ba Đình, phố Hàng Than dài khoảng bốn trăm lẻ tám mét, thuộc quận Ba Đình, Hà Nội. Phố nối từ đường Yên Phụ ở phía đông tới chỗ giáp phố Hàng Đậu và phố Quán Thánh ở phía tây, đi vòng phía bắc Hồ Trúc Bạch. Một phố ngắn, hơi dốc nhẹ, nằm giữa khu phố cổ Hoàn Kiếm và khu phố Pháp Ba Đình.

Tên phố nói thẳng nghề xưa. Phố từng có nhà bán than hoa và than tàu, nhiên liệu thiết yếu cho bếp người Hà Nội thời chưa có ga. Báo Dân Việt cho biết thời Pháp thuộc, phố mang tên Rue du Charbon, dịch ra là phố Bán Than. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, tên Hàng Than được khôi phục.

Khi than củi không còn là nhiên liệu chính, mặt hàng trên phố cũng đổi. Báo Dân Việt cho biết khoảng những năm sáu mươi của thế kỷ mười chín, chủ nhân nhà số mười một phố Hàng Than chế tác ra bánh cốm. Mùi cốm xào dần lan sang nhiều nhà khác. Từ phố bán than, Hàng Than chuyển thành phố bánh cốm và bánh cưới.

Hôm nay, trang du lịch Ba Đình mô tả Hàng Than là trung tâm bánh cốm của Hà Nội. Bên cạnh bánh cốm, các cửa hàng còn nhận làm trọn tráp cưới hỏi: cau, trầu, bánh cốm, bánh xu xê, chè và thuốc, gói gọn trong hộp đỏ để nhà trai mang sang nhà gái.

Bánh cốm chính là điểm nhấn của phố. Theo Thông tấn xã Việt Nam, bánh cốm Hàng Than làm từ cốm non lấy từ lúa nếp non, đậu xanh đãi vỏ, dừa tươi nạo sợi và hạt sen. Hương hoa bưởi được thêm để dậy mùi. Cốm được xào trên chảo khoảng hai giờ, tới khi mềm mà vẫn giữ màu xanh ngọc. Đậu xanh đồ chín, giã nhuyễn, trộn đường và dừa làm nhân. Mỗi chiếc bánh là một khuôn vuông nhỏ, vỏ xanh, nhân vàng, gói giấy bóng, buộc dây hồng.

Thông tấn xã Việt Nam còn cho biết bánh cốm là lễ vật không thể thiếu trong tráp cưới hỏi của nhiều gia đình Hà Nội. Bánh cốm xanh đi cùng bánh phu thê đỏ vàng, hợp thành cặp lễ tượng trưng cho duyên đôi lứa và lời chúc trăm năm. Báo Hànộimới nhận định bánh cốm Hàng Than là một nét văn hóa ẩm thực đặc sắc của thủ đô, được nhiều thế hệ gia đình gìn giữ qua công thức truyền tay.

Đứng cuối phố nhìn ngược lại, cả nhà thấy một vệt mặt phố ngắn nối từ đê Yên Phụ tới Hàng Đậu, mặt nước Trúc Bạch lấp ló bên hông. Trong vệt phố ấy, mùi than củi của bếp xưa đã nhường chỗ cho mùi cốm xanh và hoa bưởi của ngày cưới hôm nay. Hàng Than là một phố ngắn giữ một vị bánh quan trọng của lễ cưới Hà Nội, lặng lẽ mà bền.