Phố Hàng Buồm

Bước vào phố Hàng Buồm từ phía Hàng Ngang, mùi hàng khô và gia vị thoảng ra từ những cửa hàng hai bên. Tiếng xe, tiếng rao, mùi nhang từ hướng một ngôi đền cũ. Đây là một trong những đoạn phố cổ sôi động nhất của Hà Nội, và cũng là đoạn phố chứa nhiều lớp lịch sử chồng lên nhau hơn hầu hết các phố khác.

Cái tên Hàng Buồm kể nghề xưa của phố. Trong hệ thống ba mươi sáu phố phường Hà Nội, mỗi phố Hàng mang tên một loại hàng hóa từng được buôn bán tập trung ở đó. Ở phố này, người ta bán buồm vải, những tấm buồm may từ bố và vải thô để lắp lên ghe thuyền ngược xuôi sông Hồng. Phố Hàng Buồm nằm không xa bờ sông, đóng vai trò trục kết nối phố cổ với bến nước, nơi hàng hóa từ các tỉnh đổ về kinh thành và từ kinh thành tỏa đi khắp nơi.

Khi thương mại đường thủy nhường dần chỗ cho đường bộ, nghề bán buồm tàn lụi. Nhưng con phố không hết nhộn nhịp. Thay vào đó, cộng đồng người Hoa từ hai tỉnh Phúc Kiến và Quảng Đông đã biến nơi đây thành trung tâm giao thương sầm uất nhất của khu phố cổ. Họ buôn bán vải, hàng khô, gia vị, và hàng hải. Người Pháp thời thuộc địa đặt lại tên phố là rue des Cantonnais, phố người Quảng Đông, ghi nhận sự hiện diện đông đảo và lâu đời của cộng đồng này.

Dấu tích lớn nhất của thời kỳ đó còn lại đến hôm nay nằm ở hai địa chỉ cụ thể.

Địa chỉ đầu tiên là số bảy mươi sáu, Đền Bạch Mã. Đây là một trong bốn ngôi đền của Thăng Long Tứ Trấn, trấn phía Đông của kinh thành cũ. Đền thờ thần Long Đỗ, thành hoàng Hà Nội từ thời Đại La, được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt năm hai nghìn không trăm hai mươi hai. Cổng đền nằm ngay trên mặt phố, đứng ngoài chỉ thấy một cái cổng nhỏ, bước vào là không gian trầm mặc với mái ngói cong và khói hương.

Địa chỉ thứ hai là số hai mươi hai, Hội quán Quảng Đông. Theo Viện Kinh tế-Xã hội Hà Nội, hội quán thành lập năm một nghìn tám trăm lẻ ba thời Gia Long, do cộng đồng người Hoa Quảng Đông xây dựng để hội họp và thờ phụng. Tòa nhà đã trùng tu xong cuối năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt, nay là Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ Hà Nội. Đây là một điểm riêng với câu chuyện riêng, xứng đáng được ghé vào.

Ngoài hai mốc lớn đó, phố Hàng Buồm hôm nay vẫn đông đúc và sống động. Các cửa hàng bán bánh kẹo, hàng khô, đồ lễ và gia vị xếp dài hai bên. Buổi tối cuối tuần, người đi bộ từ Hồ Gươm và phố đi bộ tràn sang. Dáng vẻ của phố đã thay đổi nhiều lần, nhưng nhịp thương mại thì chưa bao giờ dứt.

Đi trên phố Hàng Buồm, cả nhà đang đi trên trục phố lịch sử nối phố cổ với bờ sông Hồng, con đường xưa của thuyền buôn, thương nhân người Hoa, và những người Hà Nội qua nhiều thế kỷ. Tên phố, hai hội quán, một ngôi đền nghìn năm tuổi, tất cả vẫn còn đó, giữa tiếng xe và mùi gia vị của một buổi chiều bình thường.