Phố Hàng Đường

Đứng đầu phố Hàng Đường một chiều cuối tháng Chạp, cả nhà ngửi thấy mùi trước khi nhìn rõ hàng. Mùi gừng ấm, sấu chua, quất ngọt và sen khô hòa vào nhau. Trong tủ kính, lọ thủy tinh đỏ tía xếp thành dãy. Không khí Tết hiện ra ngay khi trời chưa lạnh.

Theo Báo Người Hà Nội, phố Hàng Đường dài khoảng một trăm tám mươi mét, rộng tám mét, nối phố Đồng Xuân ở phía bắc với phố Hàng Ngang ở phía nam, cắt qua ngã tư Hàng Cá và Ngõ Gạch, thuộc phường Hàng Đào, quận Hoàn Kiếm. Từ hồ Hoàn Kiếm đi lên qua Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường, cuối phố là cổng chợ Đồng Xuân, một mạch không đứt của khu phố cổ.

Tên phố nói thẳng nghề xưa. Đường ở đây là đường phèn, đường kính, đường cát, được buôn bán trên phố này từ trước thời Pháp thuộc. Báo Người Hà Nội cho biết thời Pháp, phố mang tên rue du Sucre, dịch ra là phố Đường. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, tên Hàng Đường được khôi phục và giữ đến nay.

Từ phố bán đường, phố dần thành phố bán những gì làm từ đường. Hội Di sản Văn hóa Việt Nam ghi nhận phố nguyên bán mứt, bánh, kẹo. Khoảng những năm một nghìn chín trăm bốn mươi, vài hàng ô mai nhỏ xuất hiện rồi lan ra cả mặt phố. Trước những năm một nghìn chín trăm sáu mươi, Hàng Đường vẫn là trung tâm bánh kẹo lớn của Hà Nội, đặc biệt dịp Tết Trung Thu và Tết Nguyên Đán.

Báo Hànộimới ghi nhận ô mai Hàng Đường truyền thống làm từ sấu, mơ, mận, me, quất với muối, đường, gừng, vôi và cam thảo. Ô mai sấu chua thanh; ô mai mơ đỏ tía, chua dịu; ô mai gừng cay nhẹ, ấm cổ ngày trở trời. Thanh ô mai dẻo ngon là khi vị chua - cay - mặn - ngọt hòa quyện mà không trộn lẫn.

Báo Tuổi Trẻ ghi nhận trước kia hầu như nhà nào trên phố cũng có nghề làm mứt - ô mai. Khay mứt sen ngày Tết, đĩa ô mai bên ấm trà, hộp mứt trong tráp cưới hỏi, phần lớn từng đi qua phố này. Theo dân gian, mứt gừng giữ ấm cổ, mứt quất dịu cơn ho.

Hàng Đường hôm nay không còn cảnh thợ rim mứt giữa mặt tiền, phần nhiều khâu chế biến đã chuyển vào bếp trong nhà hoặc xưởng ngoại thành. Mặt phố là tủ kính và quầy cân. Nhưng vẫn còn những gia đình truyền nghề qua nhiều đời, vẫn còn người chọn từng quả sấu, cân từng lạng mứt sen, gói bằng giấy bản rồi buộc dây.

Một phố ngắn chừng một trăm tám mươi mét, một cái tên kể nghề bán đường từ trước thời Pháp thuộc, một dãy lọ thủy tinh đỏ tía và một mùa Tết quay đi quay lại hàng trăm năm. Cuối phố, dòng người chảy về phía cổng chợ Đồng Xuân, hương gừng và sấu chua còn vương trên tay. Cả nhà có thể đi qua đây chỉ để ngửi thôi, rồi sẽ hiểu vì sao người Hà Nội gọi đây là phố ngọt của lòng phố cổ.