Phố Hàng Ngang
Bước trên mặt phố Hàng Ngang chật mặt hàng tơ lụa, một cánh cửa số bốn mươi tám hiện ra giữa dãy nhà ống. Gió tháng Tám thoảng qua một ban công cũ.
Phố ngắn, đông đúc, mặt hàng san sát. Giữa nhịp buôn bán hôm nay có một địa chỉ cả nhà nên dừng lại lâu hơn.
Phố Hàng Ngang nằm ở quận Hoàn Kiếm, thuộc khu phố cổ Hà Nội. Theo Báo Hànộimới, phố vốn thuộc phường Diên Hưng cũ, nối phố Hàng Đào với phố Hàng Đường, hợp với Hàng Đào và chợ Đồng Xuân thành trục thương mại giữa lòng kinh thành xưa. Đây là một trong những phố tơ lụa sầm uất nhất ba mươi sáu phố phường.
Báo Hànộimới cho biết tên phố gắn với chính kiến trúc khu phố: xưa kia, người Hoa kiều Quảng Đông đến đây buôn bán, dựng cổng chắn ngang phố để giữ an ninh. Cổng đóng vào ban đêm, có người canh. Vì cổng chắn ngang phố nên dân gian gọi luôn là Hàng Ngang. Thời Pháp thuộc, phố được gọi là Rue des Cantonnais. Năm một nghìn tám trăm chín mươi, chính quyền đặt lại tên Hàng Ngang.
Mặt phố hôm nay chủ yếu là nhà ống nhiều tầng, mang dáng kiến trúc Pháp và Đông Dương đầu thế kỷ hai mươi. Tầng dưới mở cửa hàng, tầng trên là nơi ở.
Theo Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội, nhà số bốn mươi tám vốn của gia đình ông Trịnh Văn Bô và bà Hoàng Thị Minh Hồ, gia đình tư sản yêu nước kinh doanh tơ lụa nổi tiếng Hà thành. Ngôi nhà cao tầng, cửa sắt chắc chắn, nằm giữa khu phố sôi động nhưng kín đáo.
Từ ngày hai mươi lăm tháng Tám đến mồng hai tháng Chín năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở và làm việc tại đây. Thường vụ Trung ương Đảng cũng họp bàn nhiều chủ trương quan trọng trong những ngày đầu của chính quyền cách mạng. Cũng tại căn nhà này, Người đã soạn thảo bản Tuyên ngôn Độc lập, văn kiện được công bố trước quốc dân ngày mồng hai tháng Chín tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Theo Quyết định số năm mươi bốn của Bộ Văn hóa và Thông tin ngày hai mươi chín tháng tư năm một nghìn chín trăm bảy mươi chín, Nhà số bốn mươi tám Hàng Ngang được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Không gian bên trong được gìn giữ, một số hiện vật được phục chế gần như nguyên trạng những ngày cuối tháng Tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm.
Đứng trước cánh cửa số bốn mươi tám, cả nhà sẽ thấy một điều lạ lùng. Trên một mặt phố thương mại bình thường, giữa dãy nhà ống bán tơ lụa, có một ngôi nhà đã chứng kiến những ngày đầu của một nước. Tiếng rao hàng vẫn vang, gió tháng Tám vẫn thổi qua ban công cũ, và bên trong căn phòng im lìm ấy, những trang giấy viết tay của mùa thu năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm vẫn còn đó.