Phố Hàng Đồng

Trên ban thờ của nhiều gia đình Việt, có một chiếc lư hương đồng bóng láng đứng ở vị trí trung tâm. Người ta lau chùi nó mỗi dịp Tết, thêm than hồng vào mỗi buổi sáng rằm. Chiếc lư hương ấy, rất nhiều khả năng, có nguồn gốc từ một con phố nhỏ ở quận Hoàn Kiếm mang tên Hàng Đồng.

Theo tài liệu của Cổng thông tin điện tử quốc gia, phố Hàng Đồng hình thành từ việc tách phố Hàng Chén cũ thành hai đoạn. Đoạn đất thôn Yên Phú, nơi người gốc làng Cầu Nôm về đây mở hàng bán đồ đồng, trở thành Hàng Đồng. Thời Pháp thuộc tên chính thức là Rue du Cuivre, nghĩa là phố Đồng.

Tên Hàng Đồng không phải tên cho vui. Hàng hoá ở đây là đồng dưới mọi hình thức. Theo scov.gov.vn, cửa hàng trên phố bày bán đủ loại: mâm đồng, nồi đồng, chậu thau cho bếp núc; đỉnh đồng, lư hương, hạc thờ đứng thẳng, lọ hoa chạm khắc, chân nến, đồ tế tự, tất cả những thứ không thể thiếu trên ban thờ các gia đình khá giả. Đồ đồng thời ấy là vật dụng của người có của, dùng được qua nhiều thế hệ nếu biết giữ gìn.

Điều thú vị là phố Hàng Đồng không có lò đúc nằm trong phố. Phố chỉ là nơi phân phối và mua bán, là đầu ra của các xưởng đúc đặt ở nơi khác. Theo ditichlichsu-vanhoahanoi.com, một trong những nguồn cung chính cho Hàng Đồng là làng Ngũ Xã bên bờ Hồ Trúc Bạch. Báo Nhân Dân dẫn câu truyền miệng xứng danh bốn nghề tinh hoa Kinh thành: "Lĩnh hoa Yên Thái, đồ gốm Bát Tràng, thợ vàng Định Công, thợ đồng Ngũ Xã." Đồ đồng đẹp nhất Thăng Long xuất phát từ Ngũ Xã, và Hàng Đồng là nơi đồ ấy được đưa ra trước mắt người mua.

Bên cạnh đó, Hàng Đồng còn là nơi sinh ra nghề đồng nát, tức thu gom đồ đồng cũ hỏng để tái chế hoặc đổi hàng mới. Trong thời đại đồng còn là kim loại quý, người ta mang nồi thủng, chuông vỡ đến đổi lấy lư hương còn nguyên. Vòng tuần hoàn vật liệu này khiến Hàng Đồng trở thành trung tâm không chỉ của hàng mới mà còn của hàng cũ.

Nghề đúc đồng Ngũ Xã ngày nay đã thu hẹp đáng kể. Nhưng trên phố Hàng Đồng, dấu tích vẫn còn. Một số cửa hàng đồ thờ và đồ đồng vẫn mở cửa, bày những bộ lư hương, đỉnh đồng, đôi hạc thờ chạm rồng. Tên phố còn đó, và mạch kết nối từ lò đúc Ngũ Xã đến ban thờ mỗi gia đình vẫn chưa đứt hẳn.

Khi cả nhà dừng lại ngắm những chiếc lư hương trong tủ kính, hãy nghĩ đến bàn tay người thợ đúc từ nhiều thế kỷ trước, người gõ từng đường chạm lên mặt đồng để ánh lửa ban thờ mãi có chỗ trú ngụ.