Phố Lò Rèn
Buổi sáng trên phố cổ Hà Nội, có một góc cả nhà nghe rõ trước khi nhìn thấy. Tiếng búa nện trên thanh sắt đỏ vang đều dưới mái hiên. Ánh lửa lò đỏ rực trong một gian nhà ống hẹp. Mùi than và mùi sắt nóng len qua đầu phố. Đó là phố Lò Rèn.
Theo Báo Người Hà Nội, phố Lò Rèn chỉ dài khoảng một trăm hai mươi tám mét, rộng sáu mét, thuộc phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, nối phố Thuốc Bắc đến phố Hàng Gà, cắt ngang phố Hàng Đồng. Con phố ngắn, dễ đi hết trong vài phút, nhưng tên của nó kể một câu chuyện nghề dài hơn nhiều.
Tên hôm nay không phải tên gốc. Báo Hànộimới cho biết đầu thế kỷ mười chín, đoạn phố này từng mang tên Hàng Bừa, có nơi gọi Hàng Cuốc, lấy thẳng tên món nông cụ người thợ đang gò bán cho dân kinh thành. Đến cuối thế kỷ mười chín, khi người Pháp mở mang phố xá, hình ảnh bễ lò trước cửa nhà trở nên quá quen thuộc, tên phố Lò Rèn xuất hiện. Trên bản đồ tiếng Pháp, phố được ghi là Rue des Forgerons, dịch nghĩa là phố thợ rèn.
Nghề về phố từ đâu? Báo Hànộimới và Báo Người Hà Nội cùng cho biết làng nghề trung tâm là Hoè Thị, nay thuộc vùng huyện Từ Liêm cũ. Thợ Hoè Thị mang bễ, đe, búa và nồi than xuống khu Tân Khai - Tân Lập của tổng Thuận Mỹ, huyện Thọ Xương xưa, để định cư hành nghề. Sau Hoè Thị có thêm thợ làng Đa Sĩ, Đa Hội, rồi thợ Nam Định và Thanh Hoá cũng đặt bễ về đây. Có một thời, hai bên mặt phố hầu như nhà nào cũng có bễ lò.
Báo Hànộimới mô tả sản phẩm xưa: lưỡi cày, bừa, cuốc, liềm, hái, dao phát bờ, kéo - nông cụ và đồ cắt thái cho gia đình và đồng ruộng. Khi đời sống đổi, thợ phố thích nghi. Theo Báo Nhân Dân, họ làm thêm bu lông, cửa sắt hoa, hàng rào, cổng, bản lề. Gần đây hơn, công việc nghiêng sang sửa chữa và làm mới mũi khoan, mũi đục cho xây dựng. Cùng một bễ lò, sản phẩm đổi nhiều lần theo nhịp thị dân.
Giữa phố, tại số một, có một di tích nhỏ mà cả nhà nên ghé - Đình Lò Rèn. Báo Người Hà Nội dẫn tư liệu hồi cố của các cụ trong phường rèn cho biết đình được dựng trong những năm một nghìn tám trăm bảy mươi lăm đến một nghìn tám trăm bảy mươi tám, là nơi các phường thờ chung tổ nghề và họp phường. Đình được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa năm hai nghìn.
Điều làm phố Lò Rèn đặc biệt giữa ba mươi sáu phố phường hôm nay là vẫn còn nghe được hơi nóng nghề trên mặt phố. Ở Hàng Bạc, tiếng búa kim hoàn rất nhỏ. Ở Lãn Ông là mùi quế, mùi hồi. Còn ở Lò Rèn, người đi qua có thể bắt gặp tiếng búa nện trên sắt nóng vọng ra từ một bễ lò vẫn còn cháy. Báo Nhân Dân và Vietnamplus ghi lại hình ảnh ông Nguyễn Phương Hùng, sinh năm một nghìn chín trăm sáu mươi, vẫn quai búa bên bễ lò ở góc Lò Rèn - Hàng Đồng. Tuy vậy, số lò trên phố hôm nay đã ít hơn xưa rất nhiều.
Phố Lò Rèn ngắn nhưng đậm. Mỗi sáng vẫn có một bễ lò được nhóm lửa trên một con phố nhỏ giữa lòng Hà Nội, nối tiếp một mạch nghề đã đi qua nhiều thế hệ. Tiếng búa vẫn vọng ra từ mái hiên cũ, ánh lửa vẫn đỏ rực sau cánh cửa hẹp - giữa Hà Nội hôm nay, phố Lò Rèn vẫn còn hơi ấm của một thời thợ và lửa chưa tắt.