Phố Lò Sũ

Đi dọc phố Lò Sũ hôm nay, cả nhà sẽ thấy những hiệu ăn, quán cà phê và cửa hàng bình thường như bao con phố quận Hoàn Kiếm khác. Không có gì đặc biệt nhìn từ bên ngoài. Nhưng cái tên phố đang kể một câu chuyện khác, câu chuyện của một nghề gỗ từng có mặt ở đây suốt khoảng hai trăm năm.

Theo Báo Hà Nội Mới, phố Lò Sũ dài ba trăm mười sáu mét, đi từ đường Trần Quang Khải, cắt qua ngã tư Hàng Vôi và Hàng Tre, rồi ngã tư Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ, qua phố Hàng Dầu, kết thúc tại phố Đinh Tiên Hoàng. Đây là một trong những tuyến phố trung tâm của khu phố cổ, nằm không xa bờ hồ Hoàn Kiếm.

Tên phố đến từ chữ "sũ", tiếng Hán Việt chỉ áo quan. Báo Hà Nội Mới ghi rõ: "phố được gọi là Lò Sũ vì ở đây trước kia có nhiều nhà bán hàng sũ, tức là cửa hàng đóng và bán áo quan." Đây là một nghề thợ gỗ đặc thù. Người thợ làm hàng sũ phải biết chọn gỗ bền, cưa xẻ chính xác, ghép mộng không hở, bào nhẵn từng mặt, rồi sơn phủ kín nhiều lớp để đồ bền lâu trong mọi điều kiện. Đó là kỹ thuật gỗ đòi hỏi tay nghề cao, không khác gì làm đồ nội thất tốt.

Cư dân gốc của phố phần lớn đến từ làng Liễu Viên và Phương Dực, huyện Thường Tín, hai làng nghề gỗ thuộc vùng đồng bằng phía nam Thăng Long. Họ lên kinh thành lập nghiệp khoảng hai trăm năm trước, hình thành một cộng đồng thợ gỗ ổn định giữa lòng đô thị. Khi lập xóm, họ dựng đền thờ tổ nghề mộc tại số nhà hai mươi hai để giữ mối liên hệ với nghề tổ, và đình Trang Lâu tại số nhà ba mươi để duy trì sinh hoạt cộng đồng làng xã ngay trong phố.

Thời Pháp thuộc, từ năm một nghìn chín trăm ba mươi ba, phố mang tên Rue Pouyanne theo tên một viên chức người Pháp. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, khi Cách mạng Tháng Tám diễn ra, phố đổi tên thành Nguyễn Trãi. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi chín, tên Lò Sũ được khôi phục và giữ cho đến ngày nay, tên gọi gốc của người dân, không phải tên đặt từ ngoài vào.

Nghề làm hàng sũ trên phố đã biến mất hoàn toàn từ nhiều thập kỷ trước. Số nhà hai mươi hai, nơi từng có đền thờ tổ nghề mộc, nay là một công trình khác. Đình Trang Lâu tại số nhà ba mươi đã trở thành trụ sở Ủy ban nhân dân phường Lý Thái Tổ. Không còn tiếng đục, tiếng bào, không còn mùi gỗ và sơn từ các xưởng ven phố.

Cả nhà đi qua Lò Sũ hôm nay, điều còn lại là tên phố. Ba chữ đó giữ nguyên ký ức của một nghề gỗ bình thường mà cần thiết, của những người thợ rời làng Thường Tín lên Thăng Long kiếm sống. Họ gắn bó lâu dài đến mức cái tên nghề của họ thành tên phố, rồi sống sót qua nhiều lần đổi thay của thành phố.