Hiền Triết Vyasa

Ông viết một câu chuyện về một cuộc chiến tranh. Những người đánh nhau trong câu chuyện đó là cháu nội của ông.

Ông là tác giả của bộ sử thi. Ông cũng là một nhân vật bên trong bộ sử thi ấy. Và những gia đình mà câu chuyện theo suốt từ đầu đến cuối là những đứa cháu của chính ông.

Người đó là Vyasa.

Theo Britannica, Vyasa có ba người con trai: Dhritarashtra, Pandu và Vidura. Con cái của họ là những người chiến đấu với nhau trong trận đại chiến lớn nhất thế giới sử thi Hindu. Một bên là gia đình Pandava, con cháu của Pandu. Bên kia là gia đình Kaurava, con cháu của Dhritarashtra. Đó là cuộc nội chiến bi thảm, và người đã ngồi xuống viết lại toàn bộ câu chuyện ấy là người ông của cả hai phía.

Chúng ta không biết ông cảm thấy gì khi viết. Nhưng chúng ta biết ông đã viết.

"Vyasa" không phải tên sinh ra đã có. Đó là một danh hiệu trong tiếng Sanskrit, có nghĩa là "người phân chia" hay "người biên soạn". Ông nhận lấy toàn bộ kho tri thức linh thiêng của thời đại mình và phân chia nó thành bốn dòng lớn: Rigveda, Samaveda, Yajurveda và Atharvaveda. Người ta vì vậy gọi ông là Veda Vyasa. Ông cũng được truyền thống ghi nhận là người biên soạn nhiều bộ Puranas và viết Brahma Sutras.

Nhưng tất cả những công trình đó vẫn chưa phải điều làm câu chuyện của ông khác biệt. Điều khác biệt là Mahabharata, và cách nó ra đời.

Theo Adi Parva, quyển mở đầu của Mahabharata, khi Vyasa quyết định ghi lại bộ sử thi, ông nhận ra câu chuyện trong đầu mình quá lớn và quá nhanh để tự viết. Thần Brahma chỉ cho ông đến gặp Ganesha, vị thần của trí tuệ, và nhờ Ganesha làm người chép lại.

Ganesha đồng ý, nhưng đặt một điều kiện: Vyasa không được dừng lại hay ngắt quãng trong suốt quá trình đọc.

Vyasa gật đầu. Nhưng ông cũng đặt ngược lại một điều kiện: Ganesha phải hiểu đầy đủ ý nghĩa của từng câu thơ trước khi viết xuống.

Và như vậy bắt đầu một cuộc hợp tác kỳ lạ nhất mà truyền thống Hindu kể lại.

Vyasa là người thông minh. Mỗi khi cần thêm thời gian để soạn tiếp, ông đọc ra những câu thơ cố ý phức tạp, nhiều lớp nghĩa, những câu mà ngay cả Ganesha cũng phải dừng lại để ngẫm nghĩ. Trong khoảng lặng ngắn ấy, Vyasa chuẩn bị những gì ông sẽ đọc tiếp theo. Truyền thống Hindu cho rằng đây là lý do Mahabharata có nhiều đoạn văn với ý nghĩa nhiều tầng lớp. Những đoạn "khó nhằn" đó không phải lỗi của người viết. Chúng là dấu tích của một cuộc đua trí giữa người và thần.

Cả nhà hãy nghĩ một chút về điều này. Vyasa ngồi đó, đọc câu chuyện về cuộc chiến tranh của những đứa cháu mình. Ông đọc về người con trai Dhritarashtra. Ông đọc về người con trai Pandu. Ông đọc về những đứa trẻ lớn lên thành kẻ thù của nhau, về những quyết định không thể lấy lại, về cái chết của những người mang dòng máu của ông.

Ông biết kết cục. Và ông vẫn viết.

Đó là điều không ai khác trong lịch sử văn học đã làm theo cách này. Không phải vì họ không đủ tài. Mà vì không ai có câu chuyện như vậy để viết.

Cả nhà ơi, vì điều đó, mỗi năm người ta dành một ngày để nhớ đến ông. Ngày Guru Purnima, tổ chức vào ngày trăng tròn của tháng Ashadha, còn gọi là Vyasa Purnima vì theo truyền thống đây là ngày sinh của ông. Học trò khắp các quốc gia theo văn hóa Hindu tìm đến thầy của mình để bày tỏ lòng biết ơn. Vyasa được xem như người thầy đầu tiên, người đã truyền lại trí tuệ của cả một thời đại qua hệ thống kinh điển.

Nhưng người ta nhớ ông không chỉ vì những bộ sách ấy.

Vyasa ngồi bên ngoài để viết. Nhưng trái tim ông ở bên trong, cùng với tất cả những người ông thương và những quyết định ông không thể thay đổi.

Người ta nói rằng chỉ khi yêu thương mới có thể nhìn thẳng vào đau khổ mà không quay đi.

Và Vyasa đã không quay đi.