Hồ Phật Tích
Ở xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, có một ngọn núi mang tên rất lạ: núi Lạn Kha, hay còn gọi là Non Tiên. Người dân quanh vùng quen gọi là núi Phật Tích. Khi đến đây, cả nhà sẽ hiểu ngay vì sao tên núi lại gắn với hai chữ "Non Tiên" như vậy.
Núi Phật Tích là đoạn cuối của dãy Nguyệt Hằng. Đứng ở chân núi, tầm mắt mở ra cánh đồng và dòng sông Đuống lấp lánh phía xa. Rừng thông trên sườn núi tạo bóng mát và tiếng gió thì thầm suốt bốn mùa. Mặt hồ bên ngoài khu di tích phản chiếu bóng núi, tạo ra cái cảm giác như cả trời và đất đang cùng nghiêng mình xuống ngọn đồi thiêng này.
Trên sườn phía nam của núi Phật Tích chính là Chùa Phật Tích, tên chữ là Vạn Phúc tự. Chùa là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt, được công nhận năm hai nghìn mười bốn. Theo nguồn du lịch Bắc Ninh, nơi đây đã có dấu tích Phật giáo từ khoảng thế kỷ thứ bảy đến thế kỷ thứ mười, rồi trở thành đại danh lam vào năm một nghìn không trăm năm mươi bảy dưới triều Lý Thánh Tông. Nghĩa là ngôi chùa này đã đứng vững ở đây gần một nghìn năm.
Bảo vật linh thiêng nhất của Chùa Phật Tích là tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối, có niên đại thế kỷ thứ mười một. Bảo tàng Lịch sử quốc gia xếp tượng này vào nhóm tôn tượng Phật giáo được công nhận bảo vật quốc gia. Tượng gồm phần tượng Phật và bệ đá tòa sen, cao tổng cộng gần ba mét. Nhìn lên khuôn mặt tượng, cả nhà sẽ thấy một vẻ bình thản hiếm có, như thể nghìn năm gió bụi không chạm được vào nơi này.
Cục Di sản văn hóa mô tả Phật Tích là trung tâm tín ngưỡng và văn hóa lưu giữ nhiều truyền thuyết và sinh hoạt văn hóa dân gian. Hội xem hoa mẫu đơn vào ngày mồng bốn tháng Giêng là lễ hội đặc trưng nhất của vùng. Người ta kể rằng chàng Từ Thức đã gặp tiên ở chính vùng Non Tiên này, còn Vương Chất cũng mang theo ký ức của núi rừng Phật Tích trong những câu chuyện lưu truyền đến tận hôm nay. Đó là lớp truyện kể dân gian, không phải biên niên sử, nhưng nó cho thấy vùng đất này đã nuôi dưỡng trí tưởng tượng của người Kinh Bắc qua bao thế hệ.
Khi ánh chiều tà đổ xuống, bóng tháp chùa in lên nền trời xanh, mặt hồ phía dưới gợn nhẹ theo chiều gió, và tiếng chuông từ Vạn Phúc tự vang ra lặng lẽ qua rừng thông. Cả nhà sẽ hiểu vì sao người xưa gọi đây là Non Tiên.