Công chúa Huy Ninh
Trong vườn ngự uyển ngày xuân, có một nhành mai nở sớm hơn cả. Cánh hoa vàng mỏng tang, run rẩy trong làn gió còn lạnh, mà vẫn cứ bừng lên giữa tán lá xanh. Người ta kể rằng có một nàng công chúa nhà Trần dịu dàng đến mức người trong cung đặt cho nàng một cái tên đẹp như loài hoa ấy, là Nhất Chi Mai, nghĩa là một nhành mai. Cả nhà ơi, đó chính là công chúa Huy Ninh.
Theo Báo Pháp Luật Việt Nam, nàng là con gái của vua Trần Minh Tông, và là em gái của vua Trần Nghệ Tông. Sinh ra giữa chốn cung điện nguy nga, nàng lớn lên trong tiếng đàn, tiếng sách, trong những mái lầu son và những hàng cây cổ thụ rợp bóng. Nhưng điều khiến người đời nhớ tới nàng không phải lụa là gấm vóc. Mà là tấm lòng hiền hậu, dịu dàng như chính cái tên một nhành mai.
Lớn lên, theo Báo Phụ Nữ Thành phố Hồ Chí Minh, vào năm một nghìn ba trăm bảy mươi mốt, công chúa Huy Ninh nên duyên cùng ông Hồ Quý Ly. Từ một nàng công chúa được nâng niu, nàng bước sang một vai trò mới, đó là làm vợ, rồi làm mẹ. Và ở vai trò nào, nàng cũng giữ vẹn sự dịu dàng vốn có.
Rồi nàng sinh hạ một người con trai. Cậu bé ấy về sau lớn lên thành vua Hồ Hán Thương. Cả nhà thử tưởng tượng xem, một người mẹ hiền hậu như nhành mai thì dạy con bằng cách nào.
Người ta kể rằng nàng dạy con không phải bằng những lời răn dài. Nàng dắt con ra góc vườn, nơi có gốc mai nàng vẫn tự tay vun xới. Nàng chỉ cho con thấy cây mai chẳng ồn ào, chẳng khoe khoang, cứ lặng lẽ đứng vững qua mưa nắng rồi đến mùa lại nở. Rằng làm người cũng vậy, hãy sống ngay thẳng và lặng lẽ tử tế, thì tự khắc người quanh mình sẽ quý.
Một nhành mai không cần nói nhiều, chỉ lặng lẽ nở, là cả khu vườn đã thấy ấm. Nàng cũng vậy. Sự dịu dàng của nàng cứ lặng lẽ thấm vào con, bền bỉ qua từng ngày.
Nhành mai ấy còn đơm thêm một bông hoa nữa. Nàng có một người con gái tên là Thánh Ngâu. Cô con gái ấy về sau trở thành Khâm Thánh hoàng hậu, vợ của vua Trần Thuận Tông. Như vậy, cả nhà thấy không, một người mẹ dịu dàng đã nuôi dạy nên những người con gánh vác việc lớn của đất nước, mà vẫn giữ được nếp nhà tử tế, biết thương người.
Về sau, khi đã lên ngôi, người con trai là vua Hồ Hán Thương vẫn không quên công ơn dưỡng dục của mẹ. Nhà vua dâng lên mẹ mình một tôn hiệu trang trọng, tôn nàng làm Thái Từ hoàng hậu. Đó là cách một người con bày tỏ lòng biết ơn sâu nặng nhất với người đã sinh thành, nuôi nấng mình nên người.
Cả nhà ạ, trong những trang sử dày đặc tên các vị vua, có biết bao người mẹ lặng lẽ đứng phía sau. Họ không cầm quân, không ban chiếu, nhưng chính bàn tay dịu dàng của họ đã vun trồng nên những con người biết yêu thương, biết sống ngay thẳng. Công chúa Huy Ninh là một người mẹ như thế.
Mỗi mùa xuân, khi nhành mai đầu tiên hé nở trước sân, cả nhà hãy nhớ tới nàng. Một nàng công chúa hiền hậu, một người mẹ dịu dàng, lặng lẽ tỏa hương giữa dòng chảy của thời gian, như một nhành mai mãi mãi không tàn.