Hoàng tử Cường Để
Một con tàu rời bến, mũi tàu rẽ sóng hướng ra khơi. Trên boong, một chàng trai trẻ đứng tựa lan can, gió biển thổi tung tà áo. Anh quay đầu nhìn lại, về phía kinh thành Huế, về dòng sông Hương ông sinh ra bên cạnh, đang nhỏ dần sau lưng, cho tới khi chỉ còn là một vệt mờ nơi chân trời. Người thanh niên ấy, cả nhà ơi, là một vị hoàng tử. Và anh đang bắt đầu một chuyến đi rất xa, mang theo cả một tấm lòng.
Vị hoàng tử ấy tên là Cường Để. Theo sử sách, tên thật của ông là Nguyễn Phúc Dân, mang tước Kỳ Ngoại hầu. Ông sinh năm một nghìn tám trăm tám mươi hai, ngay giữa kinh thành Huế, bên dòng sông Hương êm đềm. Đó là nơi ông cất tiếng khóc chào đời, nơi ông lớn lên giữa những mái ngói cong và những bức tường vàng soi bóng xuống mặt nước.
Dòng dõi của ông cũng thật đặc biệt. Sử sách kể lại, ông là cháu nhiều đời của Hoàng tử Cảnh, người con trưởng của vua Gia Long. Mà vua Gia Long chính là vị vua đầu tiên của triều Nguyễn. Như vậy, trong người chàng trai trẻ ấy là dòng máu của một gia đình từng sống giữa cung son điện ngọc.
Cả nhà thử hình dung mà xem. Một người sinh ra trong dòng dõi cao quý như thế, đáng lẽ có thể sống êm ấm cả đời sau những bức tường thành. Vậy mà ông lại chọn một con đường khác hẳn. Ông rời mái nhà thân quen, rời dòng sông Hương, để đi tìm một điều lớn hơn cho quê hương mình.
Năm một nghìn chín trăm lẻ sáu, Cường Để xuống tàu, vượt biển sang một đất nước xa xôi tên là Nhật Bản. Theo các nhà nghiên cứu lịch sử, ở đó ông tham gia phong trào Đông Du, do nhà yêu nước Phan Bội Châu khởi xướng. Cả nhà biết phong trào ấy mong điều gì không? Cả nhà thử hình dung những người trẻ ấy, tay xách hành lý, mắt còn ngơ ngác, lần đầu đặt chân lên một bến cảng xa lạ, mang theo lời hẹn mai này đem cái học được về giúp quê nhà.
Trên đất khách, mọi thứ đều lạ lẫm. Tiếng nói lạ, món ăn lạ, hàng cây bên đường cũng lạ. Nhưng vị hoàng tử ấy không nản lòng. Theo tài liệu lịch sử, ông sống phần lớn cuộc đời mình ở xứ người, chủ yếu là tại Nhật Bản. Ngày qua ngày, ông đi gặp gỡ người này người kia, kết bạn khắp nơi, tìm những tấm lòng sẵn sàng chung tay giúp cho quê hương ông.
Hãy tưởng tượng những buổi chiều nơi đất lạ. Khi nắng buông xuống một thành phố không phải Huế, người ta hình dung ông ngồi lặng bên cửa sổ, lòng nghĩ về dòng sông Hương ở rất xa. Quê nhà cách hàng vạn dặm đường, cách cả một vùng biển rộng. Vậy mà trong trái tim ông, quê hương lúc nào cũng gần, gần như ngay trước mắt.
Đó mới là điều đẹp nhất của câu chuyện này, cả nhà nhỉ. Có những người đi rất xa, xa đến mức cả đời chẳng mấy khi được nhìn lại bến sông xưa. Cường Để là một người như thế. Dù sống trọn đời nơi đất khách, đến tận năm một nghìn chín trăm năm mươi mốt ở thành phố Tokyo bên Nhật Bản, lòng ông vẫn luôn hướng về dải đất hình chữ S, về kinh thành Huế thân yêu.
Cả nhà ơi, có một thứ tình yêu không cần ở thật gần mới sâu đậm. Đó là tình yêu quê hương. Vị hoàng tử ấy đã mang nó theo mình qua biển, qua bao nhiêu năm tháng, qua biết bao thành phố xa lạ. Để mỗi khi nghĩ về ông, ta lại hình dung ra một chàng trai đứng trên boong tàu năm xưa, ngoái nhìn quê nhà, đôi mắt sáng ngời, ôm trong tim một quê hương mà ông yêu mãi suốt cả cuộc đời.