Trần Bình Trọng
Trên một con phố ở Hà Nội, có một tấm biển nhỏ màu xanh. Ba chữ giản dị, Trần Bình Trọng. Tấm biển ấy cũng có ở Thành phố Hồ Chí Minh, và ở rất nhiều nơi khác trên cả nước. Đằng sau cái tên ấy là một câu nói người Việt mình truyền tai nhau suốt mấy trăm năm. Câu ấy ngắn thôi, nghe một lần là nhớ mãi. Ý rằng thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm vương đất Bắc. Người nói ra câu đó là một vị tướng thời nhà Trần, tên là Trần Bình Trọng.
Ông sinh ra vào khoảng năm một nghìn hai trăm năm mươi chín, và ra đi khi mới chừng hai mươi sáu tuổi. Còn rất trẻ, vậy mà tên tuổi đã sống mãi với non sông. Theo cơ quan nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, ông vốn là con của một vị tướng tên Lê Tần, thuộc dòng dõi vua Lê Đại Hành thuở trước. Vì cha ông có nhiều công lao với đất nước, nên triều đình nhà Trần đã ban cho cả dòng họ được mang họ Trần, như một lời cảm ơn quý giá của cả vương triều.
Lớn lên, Trần Bình Trọng trở thành một vị tướng tài. Ông sống vào thời đất nước Đại Việt phải đối mặt với những đoàn quân Nguyên Mông hùng mạnh từ phương Bắc kéo sang. Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai, triều đình giao cho ông một nhiệm vụ vô cùng quan trọng. Ông được cử giữ một vùng đất gọi là Đà Mạc, còn có tên là Thiên Mạc. Đà Mạc là vùng cửa sông hiểm yếu, nơi con đường rút lui của triều đình phải đi qua. Nhiệm vụ của ông là cầm chân quân giặc ngay tại đó.
Lúc bấy giờ, hai vị vua nhà Trần cùng cả triều đình đang cần rút về nơi an toàn để tính kế lâu dài. Trần Bình Trọng đứng lại nơi cửa ngõ, như một cánh cửa chắc chắn giữ cho cả nhà phía sau kịp đi xa. Nhờ ông giữ vững vùng đất ấy mà cuộc rút lui được trọn vẹn.
Rồi có một lúc, ông sa vào tay quân giặc. Giặc biết ông là người tài, nên muốn dụ ông về phía chúng.
Và đây chính là khoảnh khắc khiến muôn đời sau còn nhắc. Giặc dụ dỗ. Hứa cho ông cả một tước vương ở đất phương Bắc. Nhưng Trần Bình Trọng ngẩng cao đầu. Ông khẳng khái đáp, Ta thà làm quỷ nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc.
Câu nói ấy gọn gàng mà mạnh mẽ. Nó cho thấy một tấm lòng son sắt với quê nhà, một khí phách không gì lay chuyển nổi. Người ta gọi đó là khí tiết, cái cốt cách thẳng ngay, đáng quý của con người.
Cảm phục và thương tiếc ông, triều đình nhà Trần đã truy phong cho ông một tước hiệu cao quý, gọi là Bảo Nghĩa vương. Cái tên ấy như một lời ghi nhớ rằng ông là người biết giữ trọn nghĩa lớn với non sông.
Bây giờ, mỗi lần đi qua một con phố mang tên Trần Bình Trọng, cả nhà mình hãy thử dừng lại một chút trước tấm biển xanh nhỏ ấy. Hãy hình dung chàng trai năm xưa đứng vững nơi cửa sông Đà Mạc, giữ cánh cửa cho cả một đất nước. Ba chữ trên tấm biển không chỉ là một cái tên đường. Đó là lời nhắc rằng đã có một người trẻ chọn quê hương mình bằng cả tấm lòng. Và mỗi con phố mang tên ông, từ Hà Nội đến Thành phố Hồ Chí Minh, chính là cách non sông gọi tên người con ấy mãi không thôi.