Thái sư Trần Thủ Độ
Trong triều đình hôm ấy, không khí lặng đi vì lo sợ. Giặc đang kéo tới gần, và nhiều người trong điện đã thì thầm với nhau hai chữ rất buồn: nên hàng. Giữa lúc ấy, có một ông cụ ngồi yên, lưng thẳng, ánh mắt bình tĩnh lạ thường. Cả nhà ơi, ông cụ ấy tên là Trần Thủ Độ.
Ông là Thái sư của triều Trần. Cả nhà cứ hình dung Thái sư là vị quan đứng đầu, người lo việc lớn của cả nước, nhất là việc binh, việc giữ gìn bờ cõi. Thời vua Trần Thái Tông, Trần Thủ Độ chính là chỗ dựa vững chãi nhất của triều đình, một người lớn tuổi mà cả vua lẫn quần thần đều tin cậy.
Rồi cái ngày khó khăn nhất cũng tới. Từ phương bắc xa xôi, một đạo quân hùng mạnh kéo sang, đó là quân Mông Cổ. Họ đông, họ mạnh, vó ngựa của họ từng làm bao vùng đất phải khuất phục.
Trước thế giặc dữ dội, quân ta phải tạm lui để giữ sức. Kinh thành nao núng. Trong điện, có người cúi đầu, có người thở dài, có người đã nghĩ tới chuyện đầu hàng cho yên.
Chính vua Trần Thái Tông cũng lo lắng. Vua là người gánh cả giang sơn trên vai, nên nỗi lo ấy nặng hơn ai hết. Giữa lúc nguy nan, vua lặng lẽ tìm đến hỏi ý ông cụ Trần Thủ Độ, người mà vua tin nhất. Vua hỏi một câu rất thật lòng: nên đánh tiếp, hay nên hàng?
Cả nhà thử tưởng tượng giây phút ấy mà xem. Cả một triều đình đang chông chênh. Cả một đất nước đang nín thở chờ một lời. Và ông cụ già đáng lẽ có thể mệt mỏi, có thể sợ hãi, lại lặng lẽ ngẩng lên và cất tiếng.
Ông cụ nhìn thẳng vào vua, giọng chậm mà chắc: Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo.
Cả nhà nghe có thấy lạ không? Ông không hứa hẹn điều gì cao xa. Ông chỉ nói rằng chừng nào ông còn sống, còn đứng đó, thì vua cứ yên lòng. Một câu thôi, mà như có một bàn tay ấm đặt lên vai người đang run. Một câu thôi, mà cả triều đình bỗng vững dạ trở lại.
Lời nói ấy không phải là lời khoe khoang. Nó là lời của một người đã quyết sống chết cùng đất nước, đặt sự bình yên của muôn dân lên trên cả mạng sống của riêng mình. Khi người lớn nhất, người được tin cậy nhất còn bình tĩnh đến thế, thì những người chung quanh cũng không còn lý do gì để sợ.
Và quả thật, từ giây phút ấy, lòng người đổi khác. Nỗi sợ lui đi, nhường chỗ cho ý chí. Vua tôi trên dưới một lòng, quân dân chụm lại với nhau. Trần Thủ Độ đi giữa hàng quân, sắp xếp lại đội ngũ, giữ cho lòng người không rối loạn giữa cơn nguy.
Rồi thời cơ đến. Vua Trần Thái Tông đích thân tiến quân. Quân ta bất ngờ đánh vào quân Mông Cổ ở một bến sông gần kinh thành, tên là Đông Bộ Đầu. Trận ấy làm nên một chiến thắng vang dội. Quân giặc thua, phải vội vã rút chạy về phương bắc.
Năm một nghìn hai trăm năm mươi tám, cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất khép lại bằng thắng lợi. Đất nước nhỏ bé của chúng ta đã đứng vững trước một trong những đạo quân mạnh nhất thế gian thời ấy. Và một phần của chiến thắng đó bắt đầu từ chính sự bình tĩnh của một ông cụ, từ một câu nói giữa lúc mọi người hoang mang.
Cả nhà thấy không, có những trận đánh thắng nhờ gươm giáo, nhưng cũng có những trận thắng bắt đầu từ lòng người. Khi tất cả đều sợ, chỉ cần một người giữ được sự bình tĩnh và niềm tin, người ấy có thể nâng đỡ cả một đất nước.
Câu nói của Trần Thủ Độ đã đi qua mấy trăm năm mà vẫn còn ấm. Mỗi khi nghe lại, cả nhà như thấy trước mắt mình một ông cụ ngồi thẳng lưng giữa triều đình đang run sợ. Ánh mắt ông bình thản, và ông khẽ nói với vua rằng đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo. Đó là hình ảnh cả nhà hãy nhớ về ông, người đã giữ vững lòng người trong cơn giông bão.