Hòn Chồng
Cả nhà thử nhìn qua bờ biển phía bắc Nha Trang. Ở đó, nhô lên từ mặt nước là những khối đá khổng lồ xếp chồng lên nhau, to có nhỏ có, lớp lớp từ chân đồi La San trải dài ra biển. Đó là Hòn Chồng, danh lam thắng cảnh quốc gia của Khánh Hòa.
Trong hồ sơ di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa, di tích được ghi đầy đủ là Hòn Chồng - Hòn Đỏ, xếp hạng danh lam thắng cảnh quốc gia theo Quyết định số bốn năm một nghìn chín trăm chín mươi tám của Bộ Văn hóa - Thông tin. Tức là gần ba mươi năm qua, vùng đá biển này đã được Nhà nước công nhận bảo vệ.
Điểm hấp dẫn chính của Hòn Chồng không phải là một công trình nhân tạo lớn. Nó là chính cảnh quan đá tự nhiên. Báo Khánh Hòa mô tả các khối đá lớn nhỏ hình thành do kiến tạo tự nhiên, trải từ chân đồi La San ra Biển Đông. Từ xa, những khối đá này trông như vô số viên gạch khổng lồ xếp ngẫu nhiên, nhưng thực ra là sản phẩm của triệu triệu năm địa chất, sóng biển, gió và nắng.
Nguồn từ Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài phân biệt rõ: nhóm đá phía bắc nửa chìm nửa nổi là Hòn Chồng, nhóm đá nhỏ thấp hơn ở phía nam là Hòn Vợ. Hai cái tên này là tên dân gian, gợi lên hình ảnh đôi vợ chồng đứng gần nhau bên mép sóng.
Và đương nhiên, có một câu chuyện về dấu bàn tay.
Ở Hòn Chồng, trên một tảng đá lớn sát mép biển, có một vết lõm hình bàn tay năm ngón. Câu chuyện dân gian kể rằng có một người khổng lồ đi qua vùng biển này, chẳng may trượt chân, vội vàng bám tay vào núi đá để khỏi ngã, làm đá đổ xuống và để lại dấu tay. Dị bản khác kể đây là dấu tay trong câu chuyện về đôi vợ chồng ngư phủ.
Cả nhà thưởng thức những câu chuyện này như một lớp văn hóa truyền miệng, không phải sự thật lịch sử đã kiểm chứng. Vết lõm trên đá có thể do nhiều nguyên nhân địa chất. Nhưng chính vì người dân địa phương đã dệt vào đó một câu chuyện, nơi này mới trở nên hấp dẫn theo cách riêng của nó.
Trước khi xuống bãi đá, cả nhà sẽ đi qua Hội quán vịnh Nha Trang. Báo Khánh Hòa cho biết Hội quán được đưa vào sử dụng từ năm hai nghìn lẻ năm, lắp ghép từ mười lăm ngôi nhà cổ dân gian truyền thống của người Việt, còn gọi là nhà rường. Bên trong trưng bày hình ảnh về vịnh Nha Trang và một số vịnh đẹp trên thế giới. Đặc biệt, tại đây thường xuyên có các nhạc công biểu diễn nhạc cụ dân tộc: đàn bầu, đàn tranh, đàn t'rưng, đàn k'lông pút, đàn đá Khánh Sơn, sáo trúc, trống.
Nếu cả nhà đến đúng lúc có biểu diễn, hãy dừng lại nghe một chút. Âm thanh của đàn t'rưng và đàn k'lông pút là những âm thanh rất đặc trưng của vùng Tây Nguyên, ít khi nghe được trong không gian ven biển. Đây là sự kết nối thú vị: nhạc cụ núi rừng, không gian biển đá, và một Hội quán lắp ghép từ những mái nhà rường cổ của đồng bằng.
Từ bãi đá, nếu trời quang, cả nhà nhìn về phía đông nam sẽ thấy Hòn Đỏ, nơi có chùa Từ Tôn trên đảo. Hòn Đỏ cách Hòn Chồng khoảng ba trăm mét, lặng lờ phía xa như một dấu chấm nâu đỏ giữa màu xanh của vịnh.
Dưới những làn sóng vỗ vào bãi đá đó là cả một thế giới khác. Vùng ven bờ Hòn Chồng - Đặng Tất có rạn san hô với diện tích bốn phẩy bảy lăm héc-ta, độ phủ trung bình ba mươi hai phẩy bốn phần trăm, và sáu mươi hai loài san hô cứng tạo rạn. Hàng chục năm kiến tạo lặng lẽ, ngay bên dưới mặt nước mà mắt thường không nhìn thấy.
Hòn Chồng đẹp không phải vì nó hoàn hảo. Nó đẹp vì còn thô ráp, còn tự nhiên. Còn có câu chuyện dân gian về dấu bàn tay khổng lồ. Còn có Hội quán nhà rường và tiếng đàn t'rưng vang lên trong gió biển. Và bên dưới những tảng đá gồ ghề đó, sáu mươi hai loài san hô đang lặng lẽ thở, lặng lẽ lớn, lặng lẽ giữ cho vịnh Nha Trang xanh.