Nhà thờ Chánh tòa Nha Trang
Làm sao người ta dựng được một ngôi nhà thờ có cây thánh giá cao ba mươi tám mét tính từ mặt đường, ngay trên đỉnh một ngọn núi giữa thành phố biển?
Tên chính thức của công trình là Nhà thờ Chánh tòa Kitô Vua. Người dân thì quen gọi bằng những cái tên gần gũi hơn: Nhà thờ Núi, Nhà thờ Đá, dù tường của nó không xây bằng đá núi. Đó lại là một câu đố nhỏ nữa. Nhà thờ đứng trên núi Bông, cao khoảng mười hai mét so với khu dân cư xung quanh, nhìn xuống ngã sáu đông vui ở trung tâm Nha Trang. Câu trả lời cho câu hỏi lớn ấy không đến một lần. Nó đến từng chặng, như những bậc thang dẫn lên đỉnh đồi.
Chặng đầu tiên bắt đầu từ một con người. Linh mục Louis Vallet là một người Pháp, sinh năm một nghìn tám trăm sáu mươi chín. Thuở ấy, giáo dân Nha Trang chưa có nhà thờ riêng. Họ cầu nguyện trong một nhà nguyện nhỏ dựng tạm trên bờ biển, ở chỗ nay là Tòa Giám mục. Cha Vallet muốn Nha Trang có một giáo xứ của mình, và việc đầu tiên ông bắt tay vào làm là xây một ngôi nhà thờ.
Chặng thứ hai là chính ngọn núi. Muốn đặt một nhà thờ lên cao, trước hết phải có chỗ mà đặt. Ngọn núi được xẻ đôi. Nửa phía tây bị san phẳng bằng năm trăm quả mìn, để mở ra một khoảng đất rộng bốn nghìn năm trăm mét vuông. Năm trăm quả mìn, chỉ để ngôi nhà thờ có một chỗ đứng. Ngày ba tháng chín năm một nghìn chín trăm hai mươi tám, công trình khởi công, với kiến trúc sư Nesty làm cố vấn kỹ thuật.
Chặng thứ ba đưa ta trở lại câu đố về cái tên. Tường nhà thờ được xây bằng những khối táp lô xi măng. Và những khối táp lô ấy do chính linh mục Louis Vallet cùng các cộng sự tự tay đúc lấy. Đá chẻ thì có thật, nhưng chủ yếu được dùng để lát đường và lát sân. Vậy mà đứng dưới chân đồi nhìn lên, người ta vẫn hay ví ngôi nhà thờ như một tòa lâu đài cổ trên đỉnh núi. Và cái tên Nhà thờ Đá cứ thế ở lại, bền như chính những bức tường.
Chặng thứ tư còn bất ngờ hơn. Mái hành lang hai bên được đổ bằng bê tông cốt thép. Còn mái vòm bên trong thì có cốt bằng tre cật, đan cùng lưới thép mắt cáo. Tre, thứ cây quen thuộc của làng quê Việt Nam, nằm lặng lẽ trong mái vòm của một nhà thờ kiểu Gothic.
Gothic là lối kiến trúc của châu Âu xưa, thích vươn lên cao. Ở đây, những vòm cuốn hình múi uốn cong, rộng và hướng lên bầu trời. Mặt tiền chia ba tầng rõ rệt. Dưới cùng là cửa ra vào. Ở giữa là ô cửa sổ tròn lớn hình bông hoa hồng. Trên cùng là hành lang và hai tháp chuông.
Chặng thứ năm là ánh sáng. Người thiết kế muốn đón nắng từ cả hai phía, phía đông và phía tây. Vì thế các cửa vòm và cửa hoa hồng được lắp nhiều loại kính màu xanh, màu đỏ. Buổi sáng, nắng phía đông rọi vào. Buổi chiều, nắng phía tây ghé qua. Bên trong, mười bốn chặng Đàng Thánh Giá, kể lại cuộc khổ nạn của Chúa Giê su, hiện lên trong những bức họa treo trên tường.
Chặng thứ sáu là tiếng chuông, và chặng này đi rất chậm. Bộ chuông đồng do một hãng của Pháp chế tạo, đúc bên Pháp rồi chở sang tận Nha Trang. Năm một nghìn chín trăm ba mươi ba, chuông còn phải treo tạm trên một cái tháp bằng gỗ. Quả chuông đầu tiên, mang âm mi giáng, được làm phép ngày hai mươi chín tháng bảy năm một nghìn chín trăm ba mươi tư. Hai quả còn lại, âm đô và âm la, phải đợi tới năm một nghìn chín trăm ba mươi chín. Cạnh đó là chiếc đồng hồ lớn có bốn mặt, quay ra bốn hướng của thành phố.
Vậy rốt cuộc, mất bao lâu? Năm một nghìn chín trăm ba mươi ba, nhà thờ được cung hiến, và ngay trong năm ấy, giáo xứ Nha Trang chính thức ra đời. Nhưng công việc chưa dừng lại. Phải tới tháng mười hai năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt, công trình mới hoàn tất trọn vẹn. Từ ngày khởi công đến ngày xong việc là hơn mười ba năm. Ngày hai mươi tư tháng mười một năm một nghìn chín trăm sáu mươi, Giáo phận Nha Trang được nâng lên hàng Giáo phận Chánh tòa, và ngôi nhà thờ trên núi Bông trở thành nhà thờ Chánh tòa.
Giờ thì mình cùng đi lên nhé. Lối lên từ đường Thái Nguyên có năm mươi ba bậc thang. Mỗi bậc lại đưa người đi xa thêm một chút khỏi tiếng xe cộ bên dưới. Hết bậc thang là cổng dẫn tới Hang đá Đức Mẹ Lộ Đức. Bên trái con đường lên là những pho tượng: mười bốn chặng Đàng Thánh Giá, mười hai thánh tông đồ, hai mươi tư vị thánh, tượng Chúa Kitô Vua và tượng Chúa Phục sinh. Bên phải là bức tường có những hộc nhỏ, nơi gửi lại di cốt của những người đã khuất.
Trên đỉnh, ngôi nhà thờ rộng khoảng bảy trăm hai mươi mét vuông. Còn dưới chân núi, phía ngã sáu, là quảng trường Ave Maria, nơi mỗi đêm Giáng sinh giáo dân tụ về dự lễ canh thức.
Linh mục Louis Vallet mất ngày hai mươi tư tháng mười năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Ông được an táng dưới chân đồi, bên phải con đường dẫn lên nhà thờ. Người đã tự tay đúc những khối táp lô năm nào, nay nằm lại ngay dưới bóng ngôi nhà thờ mà ông khởi dựng.
Lần tới đứng ở ngã sáu ngước nhìn lên, các bạn nhỏ sẽ biết bí mật của tòa lâu đài trên núi. Đó là một ngọn núi xẻ đôi, những khối táp lô đúc bằng tay, những mái vòm giấu cốt tre bên trong, và những quả chuông đã đi một chặng đường thật xa từ bên Pháp. Rồi tiếng chuông ngân lên từ tháp cao, lan xuống năm mươi ba bậc thang, xuống quảng trường, xuống dòng xe vẫn chảy vòng quanh ngã sáu.