Nhà thờ Chánh tòa Nha Trang
Cả nhà thử nhìn lên ngọn đồi phía trước. Giữa khu trung tâm Nha Trang, có một công trình màu xám đứng cao, tháp chuông vươn lên trời, cửa kính màu phản chiếu ánh nắng. Đó là Nhà thờ Chánh tòa Kitô Vua, người dân Nha Trang quen gọi là Nhà thờ Núi, hoặc đơn giản là Nhà thờ Đá.
Cuối thế kỷ mười chín, Nha Trang còn là một vùng đất nhỏ với vài xóm chài ven cửa sông Cái và bờ biển. Người Pháp đặt cơ quan chính quyền ở đây từ năm một nghìn tám trăm tám mươi sáu. Số giáo dân Công giáo trong vùng dần tăng lên, và nhu cầu có một nơi thờ phụng khang trang, ổn định cũng lớn dần theo.
Người thúc đẩy việc xây nhà thờ này là Linh mục Louis Vallet, một người Pháp sinh năm một nghìn tám trăm sáu mươi chín. Theo lược sử Giáo xứ Chánh Tòa trên trang Giáo phận Nha Trang, trước khi có nhà thờ, cộng đoàn sinh hoạt trong một nhà nguyện tạm ở khu vực bờ biển. Linh mục Vallet muốn xây một công trình thực sự, đứng vững và xứng đáng.
Ngày ba tháng chín năm một nghìn chín trăm hai mươi tám, nhà thờ chính thức khởi công. Năm năm sau, vào năm một nghìn chín trăm ba mươi ba, công trình hoàn tất và được cung hiến. Cơ sở dữ liệu ngành Du lịch Việt Nam ghi có kiến trúc sư Nesty tham gia cố vấn kỹ thuật. Và chính ngay trong năm đó, cộng đoàn Nha Trang chính thức được thành lập thành Họ đạo.
Nhà thờ nằm trên núi Bông, tức ngọn đồi thấp này, cao khoảng mười hai mét so với đường. Cả nhà sẽ thấy lối lên từ phía đường Thái Nguyên có năm mươi ba bậc thang. Đi lên từng bậc, không gian bên dưới sẽ dần xa đi, tiếng xe cộ nhạt dần, và ở cuối cùng là mặt tiền nhà thờ hiện ra.
Cơ sở dữ liệu ngành Du lịch Việt Nam mô tả kiến trúc của nhà thờ theo phong cách Gothic, tức phong cách phổ biến ở châu Âu thời trung cổ, với đặc trưng là vòm cuốn hướng lên, không gian cao và trang nghiêm, dùng ánh sáng qua cửa kính màu để tạo bầu không khí tâm linh. Điều đó có nghĩa là vào bên trong nhà thờ, cả nhà sẽ thấy ánh sáng rọi qua những ô kính nhiều màu sắc, lung linh theo từng hướng nắng. Đây không phải ngẫu nhiên. Kiến trúc Gothic đã được tính toán từ đầu để ánh sáng trở thành một phần của trải nghiệm tâm linh.
Tháp chuông là điểm nhìn dễ thấy nhất từ xa. Cơ sở dữ liệu ngành Du lịch ghi điểm cao nhất là đỉnh tháp đặt thánh giá, cao khoảng ba mươi tám mét tính từ mặt đường. Trên tháp còn có bộ chuông đồng do hãng Bourdon Carillond của Pháp chế tạo. Bên cạnh đó là chiếc đồng hồ bốn mặt quay ra bốn hướng, từng là một trong những đồng hồ công cộng rất ít ỏi tại Nha Trang.
Có một điều thú vị cả nhà thường nghe khi đến đây: cái tên Nhà thờ Đá. Thực ra, theo Báo Khánh Hòa, không phải toàn bộ tường nhà thờ xây bằng đá tự nhiên. Tường chính được xây bằng táp lô xi măng do Linh mục Louis Vallet và cộng sự tự đúc. Đá chẻ chủ yếu được dùng để lát đường và sân. Nhưng vì màu sắc và bề mặt công trình nhìn rất giống đá xây, nên cái tên Nhà thờ Đá đã gắn theo từ đó. Đây là ví dụ hay về việc cảm nhận thị giác đôi khi khác với thực tế vật liệu xây dựng.
Dọc lối lên, cả nhà sẽ thấy những hộc nhỏ xây vào tường, nơi đặt di cốt người quá cố. Phía sân còn có cụm tượng tôn giáo, gồm mười bốn chặng Đường Thánh Giá, mười hai thánh tông đồ và tượng Chúa Kitô Vua.
Linh mục Louis Vallet qua đời năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Theo nhiều nguồn du lịch địa phương, ông được an táng ngay dưới chân đồi, bên phải con đường lên nhà thờ. Người khởi xướng công trình nằm lại bên công trình mình dựng nên. Đó cũng là một câu chuyện.
Khi cả nhà đứng ở sân nhà thờ và nhìn ra, phía dưới là ngã sáu đông đúc của trung tâm Nha Trang. Phía trên là những ô kính màu và vòm cuốn yên tĩnh. Cả hai cùng tồn tại trong một góc nhìn. Đó là điều mà Nhà thờ Núi mang lại cho thành phố biển này: một điểm lặng giữa nhịp sống không bao giờ ngừng của Nha Trang.