Hũ bạc của người cha

Trời còn chưa sáng hẳn, mà đôi bàn tay của người cha đã lấm đầy bụi than. Ông là người Chăm, sống ở một làng nhỏ vùng Nam Trung Bộ, nơi nắng gió quanh năm. Suốt cả đời, ông làm ruộng, rồi hầm than đem bán ngoài chợ. Bàn tay ông chai sần, đen nhẻm, mấy ngón đã cong lại vì bao năm cầm cuốc, cầm dao. Vậy mà chính đôi bàn tay ấy, ngày qua ngày, đã dành dụm được từng đồng bạc nhỏ.

Mỗi tối, làm về mệt nhoài, ông lại thả thêm một đồng vào chiếc hũ đất đặt trong góc nhà. Đồng bạc chạm nhau kêu leng keng khe khẽ, nghe như một tiếng cười thầm. Người Chăm ở quê ông vẫn kể lại câu chuyện về ông, về chiếc hũ bạc ấy, và về một điều mà mãi lâu về sau, người con trai của ông mới hiểu ra.

Ông có một cậu con trai duy nhất. Cậu lớn lên khỏe mạnh, khôi ngô, nhưng lại chỉ thích rong chơi. Sáng ra, khi cha đã vác cuốc ra đồng, cậu vẫn còn cuộn tròn trong chăn ngủ. Trưa về, cậu chỉ quanh quẩn đầu làng cuối xóm, chẳng mó tay vào việc gì. Người mẹ thương con, con muốn gì là chiều nấy, nên cậu càng ngày càng lười.

Người cha nhìn con mà lòng buồn rười rượi. Ông nghĩ thầm, của cải để lại bao nhiêu, mà bàn tay không biết làm, thì rồi cũng hết. Một hũ bạc, hay cả trăm hũ bạc, cũng vơi dần như nước chảy qua kẽ tay. Ông thương con, nên ông càng lo. Ông muốn con nên người, chứ không muốn con chỉ biết ngồi chờ của sẵn.

Rồi ông mỗi ngày một già, sức yếu dần đi. Một hôm, ông gọi vợ lại bên giường, nói khẽ mà rành rọt. Bà nó ơi, tôi thương con mình lắm. Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi chỉ mong được thấy nó tự tay kiếm nổi bát cơm nuôi thân. Chừng nào con mang về đồng tiền do chính nó làm ra, tôi mới yên lòng trao cho nó hũ bạc.

Người mẹ nghe vậy, vừa thương chồng, vừa xót con. Bà lén giấu chồng, dúi cho con một ít tiền, dặn con cứ cầm đi chơi ít hôm rồi mang về, nói dối là mình đi làm được. Cậu con trai nghe lời mẹ, cầm tiền đi loanh quanh mấy ngày, rồi mang về đưa cho cha, còn giả bộ mệt nhọc, thở ra hổn hển.

Người cha cầm nắm tiền trên tay, ngắm nghía một lúc thật lâu. Rồi ông thong thả bước ra sân, ném cả nắm tiền xuống ao nước trước nhà. Những đồng tiền rơi tõm, chìm nghỉm, mặt nước chỉ gợn lên vài vòng tròn rồi lặng như cũ. Cậu con trai đứng nhìn theo, dửng dưng, chẳng buồn tiếc lấy một chút. Người cha lặng lẽ lắc đầu. Đây đâu phải tiền con tự tay làm ra.

Lần này, giọng ông tuy buồn nhưng dịu dàng. Con ạ, con hãy đi đi. Đi làm thuê cho người ta, tự nuôi lấy thân mình. Bao giờ kiếm được đồng tiền của chính con, con hãy về đây với cha.

Cậu con trai lủi thủi khoác áo ra đi. Lần đầu tiên trong đời, cậu phải tự lo cho mình, không còn ai đưa cơm tận tay, không còn ai chiều chuộng. Đi mãi, đói bụng, cậu đành xin vào làm thuê cho một nhà khá giả trong vùng. Ngày ngày, cậu xay thóc, giã gạo, việc nào cũng nặng, cũng lấm lem.

Buổi đầu, hai bàn tay cậu phồng rộp lên, rát buốt. Lưng mỏi nhừ, mồ hôi chảy thành dòng. Mỗi ngày, người ta chỉ trả công cho cậu hai bát gạo. Cậu ăn dè từng bữa, để dành lại từng chút một. Cứ thế, ròng rã suốt ba tháng trời, đôi bàn tay mềm oặt ngày nào dần chai lại, cứng cáp hẳn lên. Cậu để dành được chín mươi bát gạo, đem bán đi, đổi lấy một nắm tiền nhỏ.

Nắm tiền ấy chẳng đáng là bao. Nhưng đó là mồ hôi của chính cậu, là ba tháng lưng còng tay mỏi. Cậu nắm chặt nó trong tay, thấy quý vô cùng, quý hơn tất cả những gì cậu từng có.

Cậu vội vã trở về nhà, mừng rỡ đặt nắm tiền lên trước mặt cha. Người cha lúc ấy đang ngồi sưởi bên bếp lửa cháy đượm. Ông cầm lấy nắm tiền của con, nhìn một thoáng, rồi bất ngờ ném thẳng vào giữa ngọn lửa.

Cậu con trai kêu lên một tiếng, nhanh như chớp thò tay vào bếp gạt vội những đồng tiền ra khỏi lửa. Cậu ôm chặt lấy chúng vào lòng, mặt tái đi vì lo, vì tiếc. Đó là ba tháng trời cực nhọc của cậu, cậu không nỡ để mất dù chỉ một đồng.

Người cha nhìn con, rồi bật cười. Đó là một nụ cười ấm áp và nhẹ nhõm, như thể ông vừa đặt xuống được gánh nặng mang trong lòng bấy lâu. Ông nói, giọng run run mà vui. À, bây giờ thì cha tin con rồi.

Ông với tay nắm lấy bàn tay con, bàn tay giờ đã chai sần vì xay thóc giã gạo. Ông nói chậm rãi, rõ từng lời. Hôm trước, tiền không phải con làm ra, cha ném xuống ao, con chẳng hề tiếc. Hôm nay, tiền do chính tay con làm ra, cha vừa ném vào lửa, con đã vội vàng nhào tới cứu. Ấy là bởi con đã biết thương những đồng tiền thấm đẫm mồ hôi mình.

Rồi ông đưa mắt nhìn chiếc hũ bạc trong góc nhà, chiếc hũ ông chắt chiu dành dụm cả một đời. Ông bảo con. Hũ bạc này, từ nay là của con. Nhưng con ơi, hũ bạc dù đầy đến đâu, tiêu mãi rồi cũng có ngày cạn. Chỉ có một hũ bạc là không bao giờ cạn, đó là chính hai bàn tay của con.

Cậu con trai cúi xuống nhìn hai bàn tay mình. Đôi bàn tay từng chỉ quen rong chơi, giờ đã chai sạn, thô ráp, giống hệt đôi bàn tay lấm than của cha. Ngoài sân, nắng đã lên cao, trải vàng khắp mảnh vườn. Trong góc nhà, chiếc hũ bạc vẫn nằm im lìm ở đó.

Nhưng giờ đây, cậu đã hiểu. Kho báu thật sự chưa bao giờ nằm trong chiếc hũ. Nó nằm ngay nơi hai bàn tay cậu, đôi bàn tay ấm nóng vừa mới đưa vào lửa để cứu lấy chính công sức của mình.