Khỉ và cua

Mùi cơm thơm phảng phất bay lên từ một nắm cơm tròn trịa nằm lăn lóc bên bờ suối. Một đôi càng nhỏ rón rén nhấc nắm cơm lên, nâng niu như nâng một món quà trời cho. Đó là nắm cơm cua mẹ vừa tình cờ nhặt được, sau cả một buổi sáng mò mẫm kiếm ăn dọc bờ ruộng.

Người Nhật xưa vẫn kể, chuyện xảy ra ở một vùng quê xứ Phù Tang, nơi ruộng lúa chạy dài bên những con suối nhỏ. Cua mẹ sống trong một cái hang đào sẵn ngay bờ suối, cạnh ruộng lúa của dân làng, cùng đàn con nhỏ của mình.

Cua mẹ ngắm nghía nắm cơm tròn trịa vừa nhặt được, lòng đầy hài lòng. Không phải ngày nào cũng gặp được một nắm cơm to đến vậy, cua định để dành ăn dần trong vài bữa tới.

Đúng lúc ấy, một chú khỉ từ trên triền đồi phía sau lò dò xuống, bụng đói cồn cào vì cả buổi sáng chẳng tìm được quả nào ăn. Chỉ cần đánh hơi một cái, khỉ đã nhận ra ngay mùi cơm thơm phức đang tỏa ra từ phía bờ suối.

Khỉ nhón chân lại gần, mắt dán chặt vào nắm cơm trên hai càng của cua mẹ. Nó không giật lấy ngay, mà ngồi thụp xuống bên cạnh, cất giọng nghe bùi tai lạ thường. Nắm cơm ấy ngon thật đấy, khỉ nói, nhưng ăn một bữa là hết ngay. Khỉ có sẵn trong tay một hạt hồng, đem trồng xuống đất, vài năm sau sẽ thành cả một cây to, ra quả ngọt năm này qua năm khác, ăn mãi không hết.

Cua mẹ nhìn hạt hồng bé xíu trong lòng bàn tay khỉ, rồi nhìn lại nắm cơm tròn đầy của mình, lòng phân vân. Một cái cây ra quả nhiều năm liền, để dành cho cả đàn con sau này, nghe cũng thuận tai không kém. Cua mẹ gật đầu, đưa nắm cơm cho khỉ, đổi lấy hạt hồng nhỏ xíu ấy. Khỉ cầm ngay nắm cơm, ăn ngấu nghiến tại chỗ, rồi phủi tay bỏ đi, chẳng buồn ngoái lại.

Cua mẹ đem hạt hồng về, đào một hố nhỏ sát cửa hang, đặt hạt xuống, lấp đất lại thật cẩn thận. Suốt cả mùa đông năm ấy, ngày nào cua cũng bò ra ngó chừng khoảnh đất nhỏ, dù chẳng thấy động tĩnh gì.

Đến mùa xuân năm sau, một mầm xanh bé xíu mới nhú lên khỏi mặt đất. Cua mẹ mừng đến mức gọi cả đàn con ra xem, chỉ vào cái mầm bé bằng móng tay mà bảo, đây rồi, các con ơi, cây của nhà mình đây rồi.

Mầm cây lớn dần qua từng mùa, năm này qua năm khác. Chẳng mấy chốc, thân cây đã cao quá đầu cua mẹ, tán lá xanh rợp cả một góc bờ suối. Cua mẹ ngày ngày bò quanh gốc cây, nhổ cỏ dại, tưới nước những hôm trời hạn, chăm chút như chăm một đứa con nhỏ.

Rồi đến một mùa xuân, cây trổ hoa lần đầu. Sang mùa thu năm ấy, cây đã cao lớn hẳn, cành lá xum xuê, và trên những cành cao nhất bắt đầu lúc lỉu những quả hồng non xanh mướt. Cua mẹ đứng dưới gốc, ngửa mặt lên nhìn, lòng rộn ràng chờ đợi ngày quả chín.

Chẳng bao lâu sau, những quả hồng bắt đầu chuyển sang màu cam đỏ, căng mọng. Cả một góc bờ suối thơm lừng mùi ngọt lịm mỗi khi gió thu thổi qua. Hai càng nhỏ cứ giơ lên với theo những chùm quả trên cao, trong khi cua mẹ bò tới bò lui quanh gốc cây. Nhưng cua chỉ có những chân bò ngang, chẳng chân nào leo trèo nổi.

Loay hoay mãi, cua mẹ chợt nhớ tới chú khỉ năm nào, vốn leo cây giỏi hơn ai hết, bèn bò đi tìm khỉ, nhờ khỉ trèo lên hái giúp vài quả. Khỉ nhận lời ngay, theo cua mẹ về tận gốc cây, leo tót lên ngồi vắt vẻo trên một cành cao, thản nhiên ngắm nghía những chùm quả chín.

Trên cao, khỉ tiện tay hái ngay những quả chín đỏ mọng nhất, nhét đầy miệng, nuốt ừng ực, mặc kệ cua mẹ đứng ngóng dưới gốc. Cua mẹ gọi lên, xin khỉ thả bớt vài quả xuống cho phần mình. Khỉ cười khẩy, với tay bứt mấy quả hồng xanh còn cứng chưa chín tới, ném thẳng xuống chỗ cua mẹ đang đứng.

Một quả hồng xanh rơi trúng ngay mai cua mẹ, tiếng va chạm khô khốc vang lên. Cua mẹ ngã quỵ xuống đất, nằm im không nhúc nhích. Đàn cua con chạy ùa tới, gọi mẹ, gọi mãi mà mẹ chẳng đáp lời, khiến chúng sợ hãi khóc òa, không biết phải làm sao. May thay, sau một lúc lâu nín thở chờ đợi, cua mẹ khẽ cựa mình, thở hắt ra một hơi dài rồi từ từ tỉnh lại, dù người vẫn còn đau ê ẩm.

Còn khỉ, ngay từ lúc ngồi trên cao thấy cua mẹ ngã xuống nằm bất động, đã chẳng buồn hỏi han lấy một câu, cứ thế tụt khỏi cây rồi bỏ đi thẳng về nhà mình, coi như chẳng có chuyện gì xảy ra.

Từ hôm đó, đàn cua con không sao quên được cảnh mẹ mình ngã quỵ dưới gốc cây hồng. Chúng bàn nhau, phải tìm đến tận nhà khỉ để khỉ nhận ra lỗi lầm mình gây ra. Nhưng cua con biết sức mình nhỏ bé, không đọ nổi với khỉ, nên rủ nhau đi khắp vùng tìm bạn giúp sức.

Đầu tiên là một hạt dẻ nằm lăn lóc bên đường, nghe chuyện liền gật đầu nhận lời ngay, hứa sẽ nấp thật kín. Rồi đến một con ong đang hút mật trên khóm hoa gần đó, nghe xong vo ve giận dữ, xòe cánh bay theo ngay. Một bãi phân bò còn ướt nằm cạnh chuồng trại cũng góp một phần, tuy chẳng nói được lời nào nhưng sẵn sàng làm trơn trượt bất cứ ai bước ngang qua. Cuối cùng là một chiếc cối giã gạo nặng nề vẫn nằm im nơi góc sân, cũng lặng lẽ được khiêng theo, chờ ngày trút hết sức nặng của mình xuống đúng lúc cần.

Cả nhóm rủ nhau tìm đến tận nhà khỉ khi trời vừa sẩm tối, mỗi thành viên lặng lẽ nấp vào một chỗ đã tính sẵn, rồi chờ khỉ trở về.

Khỉ về đến nhà, trời trở lạnh, liền nhóm lửa lên sưởi ấm như mọi tối. Hạt dẻ đã nấp sẵn trong đống tro, chỉ chờ hơi nóng lan tới là nổ bung ra, bắn thẳng vào tay khỉ khiến khỉ giật nảy mình, kêu ré lên đau đớn.

Khỉ chưa kịp hoàn hồn, vội chạy ra chum nước cạnh cửa để rửa tay cho dịu bớt, thì con ong đang nấp sẵn trên miệng chum bay vù ra, chích thẳng vào đúng chỗ tay khỉ vừa bị bỏng.

Khỉ đau điếng, nhảy dựng lên, cắm đầu chạy ra cửa để thoát thân. Bộp một cái, khỉ giẫm ngay phải bãi phân bò trơn trượt vừa được đặt sẵn trước bậc cửa, ngã sõng soài xuống đất.

Khỉ còn đang chống tay lồm cồm bò dậy. Đúng lúc ấy, chiếc cối giã gạo từ trên mái nhà rơi thẳng xuống, đè chặt lấy khỉ, khiến khỉ không sao cựa quậy hay bỏ trốn được nữa.

Đàn cua con từ trong bóng tối bò ra vây kín lấy khỉ, giơ những chiếc càng nhỏ lên. Khỉ nằm bẹp dưới sức nặng của chiếc cối, sợ hãi đến mức không dám cục cựa, chỉ biết cúi rạp xuống, van xin đừng làm gì thêm.

Khỉ nhìn thấy những gương mặt cua con vẫn còn hằn nỗi sợ hãi từ buổi chiều mẹ chúng ngã quỵ, lòng bỗng chùng hẳn xuống. Khỉ cúi đầu thật thấp, xin lỗi vì đã lừa gạt, vì đã ăn hết phần quả chín rồi ném quả xanh làm cua mẹ bị thương, và hứa từ nay sẽ không bao giờ lừa gạt ai trong xóm giềng nữa.

Cua mẹ, vết thương đã lành phần nhiều, bò tới nhìn khỉ thật lâu rồi gật đầu, đồng ý tha cho khỉ. Chỉ với một điều kiện, cua mẹ nói, từ nay khỉ phải giúp gia đình cua trông nom cây hồng, hái quả chia đều cho tất cả thay vì giữ riêng cho mình.

Từ đó, mỗi độ thu về, cây hồng bên bờ suối lại trĩu quả chín đỏ, và ai đi ngang cũng thấy một cảnh tượng lạ. Một chú khỉ ngồi vắt vẻo trên cành cao, cẩn thận hái từng quả chín thả nhẹ xuống cho đàn cua đang chờ sẵn dưới gốc, không còn quả xanh nào bị ném ẩu như năm nào nữa.

Tiếng cười đùa của đàn cua con vang lên rộn rã dưới gốc cây mỗi mùa quả chín. Còn khỉ, dù đôi lúc vẫn còn nhớ cơn đau ngày ấy, cũng cười theo, hai tay vẫn thoăn thoắt hái quả chia đều cho tất cả.