Khu di tích Phú Đình – ATK Định Hóa
Ngày sáu tháng mười hai năm một nghìn chín trăm năm mươi ba, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Hội nghị Bộ Chính trị tại một ngôi lán trên sườn đồi ở xã Phú Đình, huyện Định Hóa. Hội nghị đó đưa ra quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ và thông qua phương án tác chiến của Tổng Quân ủy. Bốn tháng sau, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc, chấm dứt sự có mặt của thực dân Pháp ở Việt Nam.
Ngôi lán đó nằm trên đồi Tỉn Keo, thuộc xã Phú Đình, một cụm trọng yếu trong Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa.
ATK là "An toàn khu", tên gọi của mạng lưới căn cứ địa mà Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh sử dụng trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ tháng mười hai năm một nghìn chín trăm bốn mươi sáu đến năm một nghìn chín trăm năm mươi tư. Định Hóa là trung tâm đầu não của vùng chiến khu Việt Bắc, và Phú Đình là xã có mật độ di tích tiêu biểu nhất trong ATK này.
Theo Cục Di sản văn hóa, di tích đã được xếp hạng di tích quốc gia từ năm một nghìn chín trăm tám mươi mốt với mười ba di tích thành phần. Đến ngày mười tháng năm năm hai nghìn không trăm mười hai, Thủ tướng Chính phủ nâng cấp lên thành di tích quốc gia đặc biệt.
Tại xã Phú Đình, các điểm tiêu biểu gồm Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đèo De, đồi Tỉn Keo, cụm Khuôn Tát và đồi Pụ Đồn.
Điểm đầu tiên cả nhà thường gặp là Nhà tưởng niệm tại đèo De, tọa trên đồi cao ở đỉnh đèo. Đây là điểm mở đầu để dâng hương và định vị tổng quan trước khi đi vào từng di tích thành phần.
Điểm nặng ký nhất về lịch sử là đồi Tỉn Keo. Theo Cục Di sản văn hóa và Báo Thái Nguyên, đây là nơi Bác ở và làm việc giai đoạn một nghìn chín trăm bốn mươi tám đến một nghìn chín trăm năm mươi tư, với các hạng mục gồm lán ở của Bác, lán họp Bộ Chính trị, trạm gác, hầm trú và hào thoát xuống chân đồi. Công trình phục hồi năm hai nghìn không trăm mười ba còn thay đường bê tông bằng bậc đất cạp tre và dây mây, thay nền xi măng bằng nền đất để gợi lại không khí nguyên trạng theo lời kể của nhân chứng lịch sử.
Khi đứng ở Tỉn Keo và nhìn ra xung quanh, cả nhà sẽ thấy không gian đồi núi, rừng cây và im lặng. Không có màn hình chiếu phim. Không có tái hiện. Chỉ có rừng, đồi và lán phục dựng. Nhưng biết rằng tại nơi này vào mùa đông năm một nghìn chín trăm năm mươi ba, những người ngồi họp đã quyết định về một chiến dịch thay đổi lịch sử Đông Dương, thì sự im lặng ở đây trở nên rất khác.
Cụm Khuôn Tát nằm cách Tỉn Keo không xa và gắn với giai đoạn Bác ở và làm việc từ tháng mười một năm một nghìn chín trăm bốn mươi bảy đến tháng một năm một nghìn chín trăm năm mươi tư. Cụm có cây đa, đoạn suối Khuôn Tát, nhà sàn và hầm ở đồi Nà Đình. Thác Khuôn Tát có bảy tầng, gắn với sinh hoạt của Bác khi làm việc tại Tỉn Keo, và cảnh quan suối rừng ở đây được bảo tồn nguyên trạng. Đây là điểm kết hợp giá trị lịch sử và cảnh quan sinh thái hiếm có.
Đồi Pụ Đồn, còn được gọi là Đồi phong tướng, gắn với sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số một trăm mười phong quân hàm Đại tướng cho đồng chí Võ Nguyên Giáp vào ngày hai mươi tháng một năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám, và chủ trì lễ phong quân hàm vào ngày hai mươi tám tháng năm năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám. Đây là một trong những sự kiện biểu tượng nhất của giai đoạn đầu kháng chiến.
ATK Định Hóa, cụm Phú Đình, đồi Tỉn Keo là không gian nhắc nhở một điều đơn giản nhưng hay bị quên: những quyết định thay đổi đất nước thường được đưa ra trong những điều kiện rất khắc nghiệt, ở những nơi rất bình thường, bởi những người đã chọn bền lòng.