Đồi chè Tân Cương
Từ trung tâm thành phố Thái Nguyên đi về phía tây khoảng mười cây số, cả nhà sẽ gặp một cảnh quan hoàn toàn khác với phố xá. Những quả đồi thấp, hình bát úp, phủ xanh từ chân lên đỉnh bởi từng hàng chè ngay ngắn. Không có đỉnh núi nhọn, không có vách đá dựng đứng. Chỉ là những đường cong mềm mại của đồi và màu xanh liên tục không gián đoạn. Đó là vùng chè Tân Cương.
Cả nhà có thể chưa biết, nhưng không gian đồng quê bình dị trước mắt này mang trong mình hai danh hiệu quan trọng. Năm hai nghìn không trăm lẻ sáu, Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý "Tân Cương" cho sản phẩm chè Tân Cương Thái Nguyên. Chỉ dẫn địa lý đó gắn với ba xã là Phúc Xuân, Phúc Trìu và Tân Cương, tổng diện tích bốn nghìn tám trăm sáu mươi mốt phẩy tám héc ta. Nghĩa là tên Tân Cương trên hộp trà không phải tên bất kỳ, mà là tên có xuất xứ được pháp lý bảo vệ.
Danh hiệu thứ hai còn ý nghĩa hơn. Ngày mười bốn tháng hai năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số hai trăm bốn mươi công bố "Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương, Thái Nguyên" là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Không phải cây chè, không phải sản phẩm trà, mà là cái tri thức đằng sau. Cách người Tân Cương trồng chè, chăm bón, hái chè, sao, ủ, phơi, bảo quản hương. Đó là di sản được truyền qua nhiều thế hệ và giờ được Nhà nước chính thức ghi nhận.
Câu chuyện nghề này bắt đầu từ đầu thế kỷ hai mươi. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên ghi rằng ông Đội Năm, tên thật là Vũ Văn Hiệt, đã đưa giống chè từ Phú Thọ về trồng ở vùng này khoảng năm một nghìn chín trăm hai mươi đến một nghìn chín trăm hai mươi hai. Từ một người, từ một vùng đất, nghề chè lan ra và định hình nên thương hiệu Tân Cương trong hơn một thế kỷ.
Lý do chè Tân Cương đặc biệt không chỉ là kỹ thuật người làm, mà còn là điều kiện tự nhiên. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên mô tả khu vực này nằm trong vùng bán sơn địa phía tây nam thành phố, địa hình đồi thấp, gần Hồ Núi Cốc và Vườn quốc gia Tam Đảo. Đất, nước, khí hậu tạo nên hương vị không thể nhân bản ở nơi khác.
Vùng chè Tân Cương được UBND tỉnh Thái Nguyên công nhận là Điểm du lịch cộng đồng từ năm hai nghìn không trăm hai mươi hai. Mỗi năm, hàng chục vạn lượt khách trong và ngoài nước tìm đến đây để tham quan, tìm hiểu lịch sử nghề chè, trải nghiệm quy trình từ trồng đến chế biến, và uống trà.
Điều cuốn hút ở Tân Cương không chỉ là phong cảnh. Nhiều hộ dân và hợp tác xã trong vùng mở cửa đón khách trải nghiệm trực tiếp: từ leo lên nương hái từng búp chè non, đến ngồi bên chảo gang nhìn người thợ sao chè bằng tay trên lửa củi, rồi rót một chén trà vừa làm xong còn tươi mùi khói. Đây là trải nghiệm thực, không phải biểu diễn.
Một ly trà Tân Cương xanh, thơm, vị đậm mà không chát, là kết quả của một chuỗi tri thức hơn một trăm năm được người Tân Cương gìn giữ và truyền lại. Hôm nay cả nhà không chỉ uống trà, mà đang chạm vào phần của một di sản vô hình nhưng rất thật.