Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén
Có một loại rừng mà ngay cái tên cũng nói lên tất cả: rừng rêu. Ở Phia Oắc, cây không mọc cao. Chúng mọc thấp, bám sát nhau, phủ đầy rêu. Đó là cách cây sống sót trong khí hậu lạnh, nhiều sương và gió mạnh trên đỉnh núi cao. Loại rừng đó, hay còn gọi là rừng lùn, là một trong những lý do chính khiến Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén được thành lập.
Vườn quốc gia được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định thành lập vào tháng một năm hai nghìn mười tám, thuộc huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Diện tích hơn mười nghìn năm trăm chín mươi ba héc ta, trải trên năm đơn vị hành chính: các xã Thành Công, Quang Thành, Phan Thanh, Hưng Đạo và thị trấn Tĩnh Túc. Mục tiêu là bảo tồn chín mươi loài thực vật và năm mươi tám loài động vật quý hiếm, bảo vệ hệ sinh thái rừng và phát triển du lịch sinh thái bền vững.
Các nhà khoa học đã ghi nhận một nghìn hai trăm tám mươi chín loài thực vật chỉ riêng trong ngành Ngọc lan ở đây, trong đó tám trăm bốn mươi mốt loài có công dụng thực tiễn. Đó là con số đáng kể với một vùng núi có diện tích hơn mười nghìn héc ta.
Phia Oắc - Phia Đén nằm trong không gian Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng. UNESCO công nhận công viên địa chất này năm hai nghìn mười tám, nổi bật với di sản địa chất gồm đá vôi, karst nhiệt đới, hang động và sông ngầm. Vườn quốc gia là phần núi cao phía tây của vùng di sản đó, nơi địa chất và sinh thái cùng tạo thành một hệ thống đặc biệt.
Điểm địa chất quan trọng nhất ở đây là đá granit Phia Oắc. Cổng du lịch Cao Bằng giải thích đá granit hình thành khi magma nguội dần trong lòng đất. Khoảng một trăm triệu năm trước, magma xuyên lên ở vùng Phia Oắc, tạo ra đá granit và theo thời gian hình thành các mỏ khoáng sản như thiếc và vonfram. Khi nhìn một khối đá granit, cả nhà có thể thấy ba thành phần: những hạt trắng hơi trong là thạch anh, những tấm đen bóng nhỏ là mica, và phần có thể hơi đỏ hoặc hồng nhạt là fenspat. Đây là ba khoáng vật cơ bản tạo nên granit.
Từ địa chất đó mà ra lịch sử khai khoáng. Người Pháp đã biết đến mỏ thiếc và vonfram ở đây từ rất sớm. Mỏ Vonfram bản Ổ được đưa vào khai thác từ năm một nghìn chín trăm lẻ tám. Mỏ Vonfram Lũng Mười từ những năm một nghìn chín trăm mười. Ngày nay hai mỏ cũ này là điểm thuyết minh trong tuyến tham quan Phia Oắc, giúp du khách hiểu mối liên hệ giữa địa chất, khoáng sản và lịch sử kinh tế vùng.
Đồn điền chè Kolia ở xã Thành Công, nằm ở độ cao hơn một nghìn ba trăm mét, là một điểm khác trong tuyến. Đây là vùng chè ở độ cao hiếm gặp, khí hậu mát quanh năm. Cổng du lịch Cao Bằng đưa Đồn điền chè Kolia vào tuyến một ngày Khám phá Phia Oắc.
Cả nhà có thể hỏi tại sao ở vùng núi lạnh như thế này lại trồng chè. Câu trả lời là chính vì lạnh. Chè ở độ cao và nhiệt độ thấp mọc chậm hơn, nhưng tích lũy nhiều chất hơn, vị đậm hơn và hương thơm hơn. Đó là kinh tế học của độ cao.
Tuyến tham quan một ngày cho vùng Phia Oắc gồm mười ba điểm. Buổi sáng dừng ở các điểm địa chất và lịch sử ở Nguyên Bình, như hóa thạch san hô cổ Lang Môn và di tích đồn Phai Khắt. Buổi chiều vào vùng Thành Công với cảnh quan Phia Oắc, đá granit, mỏ khoáng sản và đồn điền chè.
Điều thú vị là tuyến này không chỉ là tuyến ngắm cảnh. Nó kể một câu chuyện liên tục: đá vôi hình thành từ biển cổ đại, rồi magma xuyên lên tạo granit và khoáng sản, người Pháp đến khai thác, người dân địa phương canh tác và bảo tồn, và ngày nay chúng ta đi qua và hiểu thêm một chút về mối liên hệ giữa địa chất, lịch sử và đời sống.
Ở đây, địa chất, lịch sử và đời sống không tách rời nhau. Đá granit trăm triệu năm tuổi dưới chân sinh ra mỏ khoáng sản, mỏ khoáng sản kéo người Pháp đến, người Pháp đi rồi rừng rêu lại phủ lên trên, im lặng như chưa từng có gì xảy ra. Trên đỉnh Phia Oắc, những cây lùn bám rêu đứng trong gió, kể chuyện bằng hình dáng của chính mình.