Cụm thác Dray Nur - Dray Sáp Thượng
Trên dòng Sêrêpôk chảy qua vùng đất giáp ranh giữa Krông Ana và vùng phía Đắk Nông cũ, có một cụm thác mà mỗi cái tên đều chứa một lớp lịch sử riêng.
Cụm thác Dray Nur và Dray Sáp Thượng thuộc khu vực xã Dray Sáp, huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk. Tài liệu quy hoạch của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk xác định đây là Khu du lịch cụm thác Dray Sáp Thượng và Dray Nur, tổng diện tích quy hoạch khoảng một trăm mười một phẩy tám mươi tám héc ta.
Hai thác này đã được công nhận di tích ở cấp khác nhau. Dray Sáp Thượng, còn gọi là thác Gia Long, được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia ngày bốn tháng một năm một nghìn chín trăm chín mươi chín. Dray Nur, cách đó khoảng hai kilômét, được công nhận danh lam thắng cảnh cấp quốc gia ngày hai mươi sáu tháng một năm hai nghìn không trăm mười một. Nhà nước đã đặt dấu ấn chính thức lên những dòng thác này, và khi đứng trước chúng, ta cảm nhận được sức nặng của điều đó.
Về tên gọi Gia Long, nguồn của Trung tâm Văn hóa - Du lịch tỉnh Đắk Lắk ghi rằng khoảng những năm một nghìn chín trăm ba mươi lăm đến ba mươi sáu, vua Bảo Đại khi lên Đắk Lắk đã đến thác Dray Sáp Thượng và đặt tên mới là thác Gia Long, theo tên vị vua đầu tiên của triều Nguyễn. Dù đây là câu chuyện được người địa phương lưu truyền, không phải sử liệu từ văn bản gốc độc lập, cái tên Gia Long vẫn bám vào dòng thác như một lớp ký ức không dễ gột rửa.
Nếu nhìn kỹ nền đá quanh thác, ta thấy cảnh quan ở đây không chỉ do nước tạo ra. Trung tâm Văn hóa - Du lịch tỉnh Đắk Lắk mô tả thác Gia Long/Dray Sáp Thượng hình thành khi dòng chảy bazan của núi lửa Nâm Blang phủ lên đá trầm tích. Nước, đá bazan và hàng triệu năm cùng tạo nên bề mặt thô mộc và nhiều lớp địa hình mà ta thấy ở đây.
Không gian ở Dray Nur, tuyến thác phổ biến hơn, cho phép đi theo đường mòn trong rừng, ngắm cây cổ thụ và quan sát không gian thác. Tuyến trải nghiệm tổng hợp do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk từng giới thiệu gồm đạp xe qua buôn Kuốp, trekking ở thượng nguồn Dray Sáp Thượng và chèo thuyền phao xuôi sông Sêrêpôk. Mỗi đoạn là một lớp khác nhau của vùng đất này, nối tiếp nhau như những chương trong cùng một câu chuyện.
Buôn Kuốp là một điểm kết nối văn hóa quan trọng trong cụm tham quan này. Nguồn của Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk ghi buôn còn khoảng năm mươi nhà dài truyền thống, cư dân đa phần là đồng bào Êđê và M'nông, còn lưu giữ cồng chiêng Tây Nguyên, hát Ay Ray và múa xoan. Tiếng cồng chiêng ở đây không phải diễn cho khách xem mà là nhịp thở của một cộng đồng đang sống và giữ gìn văn hóa qua nhiều thế hệ.
Cụm thác Dray Nur và Dray Sáp Thượng là nơi sông Sêrêpôk, đá bazan, rừng già và văn hóa buôn làng gặp nhau trên một dải đất hàng triệu năm tuổi. Đứng trước dòng thác trắng xóa đổ xuống nền đá đen, nghe tiếng nước át tiếng rừng, và biết rằng phía sau mình là buôn Kuốp với những mái nhà dài vẫn còn vang tiếng cồng chiêng, cả nhà sẽ hiểu vì sao vùng đất này giữ chân người ta lâu đến vậy.