Thác Nặm Trá và Núi Mắt Thần
Có những khung cảnh mà cả nhà sẽ phải nhìn hai lần mới tin là thật.
Núi Mắt Thần ở huyện Trùng Khánh, Cao Bằng là một trong số đó. Đây là một ngọn núi đá vôi mà trong lòng nó có một lỗ xuyên thẳng qua, gần tròn, rộng đến khoảng năm mươi mét theo mô tả của cổng du lịch Cao Bằng. Người Tày gọi ngọn núi này là Phja Piót, nghĩa là ngọn núi có lỗ xuyên qua. Đứng từ xa nhìn lại, trông như một mắt khổng lồ đang nhìn ra từ giữa vách đá. Đó là lý do nhiều người gọi tắt là Núi Mắt Thần.
Bên dưới núi Mắt Thần là hồ Nặm Trá và cách hồ khoảng năm trăm đến sáu trăm mét theo đường mòn là thác Nặm Trá.
Điểm cảnh quan này nằm trong xóm Bản Danh, xã Cao Chương, huyện Trùng Khánh và thuộc không gian Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng. UNESCO đánh giá khu vực này nổi bật bởi tiến hóa karst nhiệt đới, sông ngầm, hang động và hệ thống hồ Thang Hen gồm ba mươi sáu hồ tự nhiên liên thông. Hồ Nặm Trá và thác Nặm Trá là một phần của hệ sinh thái đó.
Cả nhà đừng ngạc nhiên nếu đến đây vào mùa khô và không thấy hồ. Hồ Nặm Trá có tính mùa vụ rõ ràng. Theo cổng du lịch Cao Bằng, từ tháng sáu đến tháng tám mùa mưa, nước đổ về đầy và hồ có thể rộng đến khoảng mười lăm ha. Nhưng từ tháng chín trở đi, nước rút dần, hồ có thể biến thành một thung lũng cỏ rộng, nơi người dân đưa trâu bò đến chăn thả. Cùng một địa điểm, hai mùa là hai khung cảnh hoàn toàn khác nhau.
Đường vào khu này đi từ hướng hồ Thang Hen, xuyên qua không gian xóm Bản Danh của người Tày với nhà sàn, mái ngói âm dương, hàng rào đá và ruộng lúa. Theo Báo Cao Bằng, từ đường mòn dưới chân núi đi bộ khoảng một cây rưỡi là tới khu núi Mắt Thần. Từ đó men theo bên phải hồ thêm khoảng năm đến sáu trăm mét, tức khoảng mười phút đi bộ, là đến thác Nặm Trá.
Thác không phải kiểu thác một dòng đổ từ cao xuống thẳng. Báo Cao Bằng và cổng du lịch Cao Bằng mô tả thác có nhiều dòng nước len lỏi qua các mỏm đá xám, tạo thành nhiều tầng nhỏ chứ không ồn ào hoành tráng. Cái đẹp ở đây là sự kết hợp giữa nước, đá vôi và rừng cây quanh đó.
Đứng trước thác Nặm Trá, cả nhà sẽ hiểu vì sao nơi này khó tả bằng lời. Không phải vì nó hùng vĩ hay kỳ vĩ theo kiểu ồn ào. Mà vì tất cả hòa vào nhau quá tự nhiên: tiếng nước chảy qua từng tầng đá, màu xám của đá vôi thấm rêu xanh, và phía xa, lỗ tròn khổng lồ của Núi Mắt Thần vẫn lặng lẽ nhìn xuống như từ thủa nào đến giờ.