Khu di tích Đồng Khởi Bến Tre
Ngày mười bảy tháng giêng năm một nghìn chín trăm sáu mươi, mặt trời chưa lên cao. Tại xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày, người dân cầm theo những gì họ có trong tay: mõ mù u, mõ tre, mã tấu, súng ngựa trời, chông sắt tự rèn. Họ bao vây đình Rắn và đồn Vàm Nước, và trước khi ngày hôm đó kết thúc, Định Thủy đã thuộc về người dân Định Thủy.
Đó là ngọn lửa đầu tiên của Đồng Khởi Bến Tre.
Khu di tích Đồng Khởi Bến Tre ngày nay tọa lạc tại vùng đất từng là xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre; sau sắp xếp hành chính, khu vực này thuộc xã Đồng Khởi, tỉnh Vĩnh Long. Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, đây là nơi Tỉnh ủy Bến Tre chọn làm căn cứ chỉ đạo và điểm bắt đầu cho cuộc nổi dậy vào đầu năm một nghìn chín trăm sáu mươi, sau khi tiếp thu chủ trương từ Nghị quyết mười lăm.
Hai điểm chính trong cụm di tích hiện nay là Nhà Truyền thống Đồng Khởi và Đình Rắn. Vào cổng khu di tích, điều đầu tiên cả nhà nhìn thấy là biểu tượng ngọn đuốc Đồng Khởi trên nóc Nhà Truyền thống, cao mười hai mét, đường kính bốn phẩy năm mét. Theo nguồn của Cục Di sản văn hóa và Cổng Du lịch Bến Tre, ba cánh của ngọn đuốc tượng trưng cho ba mũi giáp công và sự nổi dậy của nhân dân ba dải cù lao.
Bên trong Nhà Truyền thống, tầng trệt dẫn khách qua bối cảnh đấu tranh chính trị từ sau năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, giai đoạn mà người dân miền Nam bị kìm kẹp nhưng vẫn giữ lửa. Lên tầng lầu là tư liệu, hình ảnh và hiện vật về phong trào Đồng Khởi. Cục Di sản văn hóa cho biết tại đây lưu giữ bốn mươi sáu hiện vật và nhóm hiện vật liên quan, trong đó có những thứ rất đặc biệt: mõ tre để truyền tin, súng ngựa trời tự chế, bom mìn làm từ lon thiếc, mô hình tái hiện buổi họp bàn kế hoạch. Những hiện vật này không phải để trang trí, mà để nhắc rằng Đồng Khởi không phải là cuộc tấn công của quân đội nhà nghề, mà là sự nổi dậy của những người nông dân với bất cứ thứ gì họ kiếm được.
Phía bên phải khu di tích là bia chiến thắng. Mặt trước khắc tám chữ vàng: "Anh dũng đồng khởi, thắng Mỹ diệt Ngụy." Mặt sau khắc nội dung văn bia "Ngọn lửa thần kỳ." Tám chữ này là khẩu hiệu của một thời kháng chiến, mang theo ký ức của cả một thế hệ người Bến Tre.
Từ Nhà Truyền thống đi ra, theo hướng Đông Bắc khoảng năm trăm mét là Đình Rắn, còn gọi là đình Định Nhơn. Theo hồ sơ Cục Di sản văn hóa, đình được xây dựng năm một nghìn tám trăm bảy mươi tám để thờ Thành hoàng bản cảnh, trải qua nhiều lần trùng tu và phục dựng, trong đó có lần phục dựng năm hai nghìn lẻ năm. Trong sự kiện ngày mười bảy tháng giêng năm một nghìn chín trăm sáu mươi, đình Định Nhơn là một trong những điểm mà lực lượng cách mạng và quần chúng bao vây để giành quyền làm chủ tại Định Thủy.
Nếu cả nhà nghe thuyết minh viên hoặc các cụ trong làng kể về giai thoại tên Đình Rắn và vị Thần Rắn, đây là câu chuyện dân gian địa phương được nguồn du lịch nhắc đến. Nên nghe như một câu chuyện truyền miệng có màu sắc văn hóa, không phải như một sự kiện lịch sử đã kiểm chứng bằng hồ sơ.
Điều quan trọng để hiểu Đồng Khởi Bến Tre là: đây không chỉ là một sự kiện quân sự. Theo Cục Di sản văn hóa, Đồng Khởi Bến Tre được đánh giá là bước chuyển quan trọng của cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công. Từ vùng điểm Mỏ Cày, phong trào lan ra nhiều địa bàn, rồi từ Bến Tre lan ra cả miền Nam. Đây là lý do Đồng Khởi Bến Tre không chỉ là lịch sử của một tỉnh, mà là một cột mốc lịch sử của cả quốc gia.
Năm hai nghìn hai mươi ba, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số ba trăm bốn mươi phê duyệt quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích, với phạm vi nghiên cứu khoảng chín nghìn héc ta và quy mô lập quy hoạch khoảng chín mươi lăm héc ta. Di tích này không chỉ là ký ức, mà đang được đầu tư để trở thành địa chỉ giáo dục lịch sử và du lịch về nguồn lâu dài cho nhiều thế hệ.
Nếu có dịp về Bến Tre, cả nhà hãy ghé Định Thủy một lần. Đứng trước ngọn đuốc mười hai mét trên nóc Nhà Truyền thống, nhìn ra vùng đồng bằng mênh mông sông nước, và nghĩ đến buổi sáng tháng giêng năm đó, khi những người nông dân tay không cầm mõ tre và chông sắt đã bước ra thay đổi lịch sử. Đó là Đồng Khởi Bến Tre.