Khu Lưu Niệm Cố Tổng Bí Thư Trường Chinh
Con đường gạch đỏ dẫn vào nhà lưu niệm dài khoảng ba trăm mét từ cổng làng.
Đó là khoảng đường vừa đủ để cả nhà nghe một câu chuyện trước khi bước vào.
Làng Hành Thiện thuộc xã Xuân Hồng, khu vực Xuân Trường, tỉnh Ninh Bình. Đây là vùng đất nổi tiếng hiếu học, khoa bảng. Và tại làng này, ngày mùng chín tháng Hai năm một nghìn chín trăm lẻ bảy, một người đàn ông tên Đặng Xuân Khu ra đời.
Sau này, Đặng Xuân Khu lấy bí danh Trường Chinh. Và bí danh đó trở thành tên gắn liền với một trong những nhân vật lãnh đạo quan trọng nhất của Việt Nam trong thế kỷ hai mươi. Tổng Bí thư Trường Chinh từng giữ cương vị Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, và để lại dấu ấn không chỉ trong chính trị mà còn trong lý luận, văn hóa và báo chí cách mạng.
Ngôi nhà chúng ta sắp đến không phải nhà ông xây. Đó là nhà của ông nội ông, Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng, được xây dựng năm một nghìn chín trăm lẻ hai. Một căn nhà năm gian bằng gỗ lim, mái ngói, sân gạch, ao cá và vườn cây – đặc trưng kiến trúc nông thôn đồng bằng Bắc Bộ. Khuôn viên hơn năm trăm ba mươi mét vuông, đủ để cảm nhận được không gian sống của một gia đình trí thức yêu nước.
Điều làm ngôi nhà này đặc biệt không phải kiến trúc, mà là những gì đã xảy ra trong và xung quanh nó.
Theo Sở Du lịch Ninh Bình và Báo Nam Định, nơi đây từng là cơ sở in tài liệu, sách báo tuyên truyền phục vụ cách mạng trong những năm bí mật hoạt động. Căn nhà cũng là nơi nuôi giấu đồng chí Trường Chinh trong những lần ông về quê chỉ đạo phong trào cách mạng địa phương. Một ngôi nhà đơn giản giữa làng quê trở thành điểm bí mật giữa lòng kẻ thù. Đó là kiểu dũng cảm thầm lặng không để lại vết tích rõ ràng, nhưng lại là điều kiện cần thiết cho những cuộc đấu tranh lớn hơn.
Ba gian giữa của nhà lưu niệm hiện là nơi thờ Tổng Bí thư Trường Chinh và người thân trong gia đình. Nhà khách năm gian phía đông trưng bày tài liệu, hiện vật về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của ông và tư liệu về làng Hành Thiện.
Năm một nghìn chín trăm chín mươi tư, khu nhà lưu niệm được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia.
Và trên đoạn đường gạch đỏ dài ba trăm mét ấy, khi cả nhà đi vào và đi ra, có thể nhìn xung quanh và hình dung: đây là làng quê đã nuôi dưỡng một con người, và con người đó đã góp phần định hình một đất nước. Câu chuyện ấy không cần trăm ngàn chữ để kể; nó đã được khắc vào trong từng viên gạch lát đường, từng cột gỗ lim và từng lớp ngói mái nhà.