Kiến và châu chấu
Tiếng đàn vi vu cất lên giữa cánh đồng, nhẹ như gió lướt qua ngọn cỏ, réo rắt như thể cả mùa hè đang reo vui theo từng nốt nhạc. Đó là tiếng đàn của một chú châu chấu xanh, ngồi vắt vẻo trên đầu một cọng cỏ cao, cây vĩ cầm bé xíu kẹp dưới cánh. Chú say sưa kéo hết bản nhạc này sang bản nhạc khác, như thể cả thế gian chỉ có nắng, có gió, và có tiếng đàn của riêng mình.
Người Hy Lạp xưa vẫn nhắc lại chuyện này mỗi khi mùa hè trở lại, chuyện về một chú châu chấu mê đàn hát và một đàn kiến chẳng bao giờ chịu ngơi tay.
Ngay dưới chân châu chấu, một hàng kiến nhỏ xíu nối đuôi nhau, người này sát người kia, bò không ngừng nghỉ qua thảm cỏ. Mỗi chú kiến vác trên lưng một hạt thóc to gần bằng cả thân mình, cắm cúi bước, sáu cái chân nhỏ xíu bấm chặt xuống đất. Nắng đổ xuống gay gắt, mồ hôi ướt đẫm, nhưng cả hàng kiến vẫn cứ đều đặn tiến về phía tổ, thả hạt thóc xuống, rồi quay lại đi tiếp một chuyến khác. Đường mòn từ ruộng lúa về tới gò đất nơi có tổ kiến in dấu chân rõ mồn một, ngày này qua ngày khác không hề đổi hướng, như một sợi chỉ bền bỉ nối liền công sức của cả mùa hè.
Châu chấu ngừng đàn một lát, nghiêng đầu nhìn hàng kiến đi ngang qua chân mình, khúc khích cười một mình, rồi lại đưa vĩ cầm lên vai, say sưa với bản nhạc đang dang dở. Tiếng đàn lại vang lên, hòa cùng tiếng ve kêu ra rả trên những vòm lá xanh.
Giữa mùa hè, khi hoa dại nở rộ khắp triền đồi, thơm nồng mùi mật, hàng kiến vẫn cứ nối nhau đi về, hạt thóc chất đầy dần trong tổ. Châu chấu thì nhảy từ bông hoa này sang bông hoa khác, đôi cánh vương đầy phấn vàng, vừa nhảy vừa đàn một bản nhạc mới, khe khẽ ngân nga hòa theo tiếng ong bay vo ve quanh mình.
Đến cuối hè, khi vài chiếc lá đầu tiên bắt đầu ngả sang màu vàng, hàng kiến vẫn chưa một ngày nghỉ ngơi. Tổ của chúng giờ đã đầy ắp thóc, chất cao gần đến nóc. Không khí mỗi sớm mai bắt đầu se lạnh, sương đọng long lanh trên từng phiến lá. Châu chấu vẫn vậy, vẫn đàn, vẫn hát, chỉ có điều tiếng ve trên vòm lá giờ đã thưa dần, rồi im bặt hẳn.
Rồi gió bắt đầu đổi chiều. Lá vàng rụng đầy lối đi, cuộn tròn theo từng cơn gió lạnh đầu mùa. Đàn kiến tha về từng chiếc lá khô, xếp lớp lớp bịt kín từng khe hở quanh tổ, chỉ chừa lại một lối nhỏ đủ để ra vào, chuẩn bị cho một giấc ngủ dài trong ấm áp. Còn châu chấu, chú thấy cây đàn trong tay chợt nặng hơn mọi khi, những ngón chân đã bắt đầu tê cóng mỗi khi kéo một nốt nhạc.
Mùa đông đến thật rồi, cả nhà ạ. Cánh đồng ngày nào rộn rã tiếng ve giờ trắng xóa một màu sương giá. Gió rít qua từng ngọn cỏ trơ trụi, lạnh đến mức châu chấu phải co ro, hai cánh ôm chặt lấy cây đàn để tìm chút hơi ấm còn sót lại. Đôi cánh mỏng của chú chẳng còn đủ dày để chống lại cái rét cắt da. Chú chỉ còn nhớ tiếng ve rộn rã của những ngày hè, giờ đã tan biến, chỉ còn tiếng gió hun hút thổi qua bãi cỏ khô. Chú tìm khắp cánh đồng, chẳng còn một hạt thóc, một cọng cỏ non nào để ăn. Bụng đói cồn cào, châu chấu lê từng bước về phía gò đất nơi có tổ kiến.
Chú gõ nhẹ lên cánh cửa nhỏ bằng lá khô, giọng khàn đi vì lạnh và đói. Xin các bạn kiến, làm ơn cho tôi một chút gì để ăn, dù chỉ một hạt thóc thôi cũng được.
Cánh cửa hé mở, ánh sáng ấm áp từ bên trong tổ tràn ra ngoài. Đàn kiến nhìn châu chấu run rẩy trước cửa, ngạc nhiên hỏi, cậu không để dành gì cho mùa đông sao? Suốt cả mùa hè cậu đã làm gì vậy?
Châu chấu cúi đầu, giọng nhỏ hẳn đi. Tôi mải chơi đàn, mải ca hát, cứ nghĩ mùa hè còn dài lắm. Vậy mà chưa kịp nhận ra thì mùa hè đã hết tự bao giờ.
Đàn kiến nhìn nhau một lúc lâu, không ai nói gì. Rồi một chú kiến lớn tuổi trong đàn bước tới, nhẹ nhàng đẩy cánh cửa mở rộng hơn. Vào đi, ngoài đó lạnh lắm.
Cả đàn kiến xúm lại, mỗi chú góp một hạt thóc nhỏ, xếp thành một đụn nhỏ ấm sực trước mặt châu chấu. Vài chú kiến còn tha thêm mấy chiếc lá khô mềm, lót thành một góc ấm ngay bên bếp lửa nhỏ cho châu chấu ngồi nghỉ. Châu chấu ăn trong im lặng, cả nhà ạ, nước mắt chực trào ra không phải vì lạnh, mà vì thứ gì đó ấm áp hơn cả đống lửa nhỏ đang cháy giữa tổ. Chú đặt cây đàn xuống bên cạnh, lần đầu tiên trong đời để nó nằm yên không kêu một tiếng nào.
Đêm đó, gió vẫn rít ngoài kia, quất từng cơn vào vách tổ, luồn qua từng khe lá khô. Nhưng bên trong, ngọn lửa nhỏ vẫn cháy, đụn thóc vẫn còn đầy, mùi thóc mới thơm nồng khắp gian tổ ấm áp, và châu chấu ngồi lặng giữa đàn kiến, lắng nghe tiếng gió.