Làng kim hoàn Định Công
Sợi bạc mỏng như tơ được uốn thành cánh hoa, đuôi chim. Đó là hình ảnh của một nghề mà người làng Định Công giữ qua hàng chục thế hệ. Làng nằm ven sông Tô Lịch, nay thuộc phường Định Công, quận Hoàng Mai, Hà Nội.
Theo sử gia Phan Huy Chú được dẫn trong Báo Nhân Dân, nghề đậu bạc Định Công có khoảng một nghìn năm trăm năm lịch sử. Dân gian xưa truyền câu ca: "Lĩnh hoa Yên Thái, đồ gốm Bát Tràng, thợ vàng Định Công, thợ đồng Ngũ Xã", xếp Định Công vào bốn nghề tinh hoa nhất kinh thành Thăng Long. Nhiều thế hệ thợ Định Công được tuyển vào làm đồ trang sức cho cung đình.
Tài liệu địa phương kể rằng vào thời Lý Nam Đế, ba anh em họ Trần học nghề kim hoàn rồi về làng truyền dạy cho dân. Đây là truyền thuyết của làng, chưa có nguồn học thuật xác định niên đại tuyệt đối. Nhưng điều được ghi chép rõ hơn là: Định Công, cùng Châu Khê ở Hải Dương và Đồng Xâm ở Thái Bình, là ba phường thợ kim hoàn gốc tạo nên phố nghề Hàng Bạc trong suốt thời phong kiến, theo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội.
Mạch nối từ làng ra phố đó diễn ra từ thế kỷ mười lăm: khi thợ Châu Khê lên Thăng Long lập xưởng đúc bạc nén, thợ Định Công và Đồng Xâm cũng dần tụ về Hàng Bạc. Đình Kim Ngân ở số bốn mươi hai Hàng Bạc, đình tổ nghề kim hoàn của phố cổ, là nơi thờ chung cho cộng đồng cả ba làng. Định Công là làng gốc; Hàng Bạc là nơi nghề bước ra phố lớn.
Nghề Định Công có ba kỹ thuật cốt lõi: trơn, chạm, và đậu. Đậu là tinh hoa riêng của làng: nung bạc thành lỏng, kéo thành sợi chỉ mỏng như tơ, uốn từng sợi thành cánh hoa, cành lá, chim muông. Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội mô tả đậu bạc là kỹ thuật khó nhất trong nghề, đòi hỏi mắt tinh, tay vững và sự kiên nhẫn hiếm thấy. Một bức tranh đậu bạc phức tạp có thể mất hơn một tháng.
Sau năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, nhà nước kiểm soát chặt kim loại quý; nghề rơi vào suy thoái. Đến năm một nghìn chín trăm tám mươi ba, nghệ nhân Quách Văn Trường nhận đơn từ một hội chợ quốc tế và bắt đầu khôi phục đậu bạc, ban đầu dùng đồng rồi chuyển sang bạc khi nguyên liệu được cấp phép lại, theo Báo Nhân Dân. Tháng tư năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, Hà Nội chính thức công nhận nghề kim hoàn, đậu bạc Định Công là nghề truyền thống.
Một nghề tuổi đời một nghìn năm trăm năm, từng vang danh khắp kinh thành, vẫn còn đang thở trong làng ven sông Tô Lịch. Nếu cả nhà có dịp ghé, hãy ngồi xuống một lúc bên người thợ đang kéo sợi bạc. Nghe tiếng kim loại nhỏ chạm nhau, nhìn ngón tay uốn từng cánh hoa. Đó là hơn một nghìn năm trăm năm lịch sử đang diễn ra trước mắt, lặng lẽ và kỳ diệu.