Làng lụa Vạn Phúc
Tiếng thoi đưa lách cách trong gian dệt. Một người thợ ngồi sau khung cửi gỗ, tay đưa thoi qua lại. Khi ánh sáng nghiêng vào, trên mặt lụa hiện ra những hoa văn chìm nổi, lúc rõ lúc mờ, tựa làn mây mỏng đi qua. Đó là lụa Vân, mặt hàng đặc trưng nhất của làng lụa Vạn Phúc.
Làng nằm bên sông Nhuệ, nay thuộc phường Vạn Phúc, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội, cách trung tâm Hà Nội khoảng mười cây số. Theo Báo Hànộimới, nghề dệt lụa ở đây đã có hàng nghìn năm. Tháng ba năm hai nghìn không trăm mười bốn, Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam trao bằng ghi nhận Vạn Phúc là làng nghề dệt lụa lâu đời nhất Việt Nam còn duy trì hoạt động. Bằng kỷ lục được trao ngay tại đình làng Vạn Phúc.
Theo truyền thuyết lưu trong dân làng, người đem nghề dệt về Vạn Phúc là bà A Lã Thị Nương, còn gọi là Lã Thị Nga. Đây là truyền thuyết, không phải sự kiện đã xác lập bằng tư liệu học thuật. Nhưng câu chuyện ấy được người làng kể qua nhiều đời, và mỗi mùa lễ hội, dân làng vẫn rước tôn vinh tổ nghề tại đình Vạn Phúc, theo Báo Nhân Dân.
Báo Hànộimới và Báo Nhân Dân cùng cho biết dưới triều Nguyễn, lụa nơi đây từng được chọn may trang phục cho hoàng tộc. Vào nửa đầu thế kỷ hai mươi, lụa Vạn Phúc còn được mang ra thế giới. Theo Báo Nhân Dân, sản phẩm xuất hiện ở đấu xảo Marseille năm một nghìn chín trăm ba mươi mốt, rồi tiếp tục có mặt ở đấu xảo Paris năm một nghìn chín trăm ba mươi hai, được người Pháp đánh giá là mặt hàng thủ công tinh xảo bậc nhất Đông Dương.
Cái làm nên danh tiếng đó là kỹ thuật dệt lụa Vân. Sợi tơ tằm sau khi ươm sẽ qua các công đoạn chuội, nhuộm, rồi mới lên khung cửi. Người thợ bố trí sợi rất riêng, để hoa văn hiện lên không bằng màu, mà bằng sự chìm nổi của tổ chức sợi. Vì vậy hoa Vân chỉ rõ khi nhìn nghiêng dưới ánh sáng, còn nhìn thẳng thì lụa lại trơn mượt như mặt nước.
Vạn Phúc còn là một địa chỉ cách mạng. Theo Báo Hànộimới, làng từng là An toàn khu của Trung ương Đảng giai đoạn một nghìn chín trăm ba mươi chín đến một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Tại đây, cuối năm một nghìn chín trăm bốn mươi sáu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Ngôi nhà Bác làm việc nay vẫn được giữ làm di tích.
Hôm nay, đình Vạn Phúc và khu phố Lụa cùng các gian dệt trong làng tạo thành một tuyến tham quan liền mạch. Theo Báo Hànộimới, làng có hơn một trăm hộ làm nghề, mỗi năm sản xuất từ một triệu hai trăm nghìn đến một triệu năm trăm nghìn mét lụa các loại.
Khi đi trong làng, cả nhà sẽ thấy nhịp làm việc thật của nghệ nhân, tiếng thoi lách cách từ trong từng gian nhà vọng ra phố. Đây là ngôi làng đang sống, nơi mỗi tấm lụa ra đời từ đôi bàn tay người thợ ngồi bên khung cửi mỗi ngày.
Lụa Vân được giữ đến hôm nay là nhờ sự kiên nhẫn đó. Tiếng thoi đưa trong làng còn vang, thì hoa Vân trên lụa Vạn Phúc còn nổi lên dưới ánh sáng.