Làng mây tre đan Phú Vinh
Tiếng chẻ nan lanh tanh vang lên từ sáng sớm trong các gian nhà mở ở xã Phú Nghĩa. Một người thợ ngồi thấp, đầu gối kẹp cây mây, đôi tay tách dọc thân mây thành những nan mỏng đều nhau. Theo Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội, đây là bước khó nhất trong quy trình làm mây tre đan Phú Vinh — chẻ nan đòi hỏi tay nghề cao, nan không đều là cả sản phẩm sẽ méo.
Làng mây tre đan Phú Vinh thuộc xã Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, cách trung tâm thành phố khoảng hai mươi bảy cây số về hướng tây nam, theo Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội. Nghề đan mây tre ở đây đã có bề dày hơn bốn trăm năm. Người địa phương quen gọi vùng này là "xứ mây".
Theo truyền thuyết người làng kể lại, thuở xưa nơi đây có nhiều cò đậu, người dân nhặt lông cò rụng để đan thành mũ nón, rồi dần chuyển sang mây, tre, giang khi lông cò khan hiếm. Đây là truyền thuyết chưa có sử liệu học thuật xác nhận, nhưng được truyền qua nhiều đời như cách nhắc rằng nghề bắt đầu từ sự khéo léo biến vật liệu tự nhiên thành thứ có ích.
Từ rổ rá, sàng, giỏ đựng rau cá ngày xưa, người thợ Phú Vinh mở rộng sang hàng trăm mẫu mỹ nghệ: khay đĩa trang trí, đèn lồng, nội thất khách sạn, túi thời trang, tranh chân dung đan bằng mây thuần túy. Nghệ nhân Nguyễn Văn Khiếu, sinh năm một nghìn chín trăm lẻ năm, là người đầu tiên tại Phú Vinh tạo kỹ thuật đan chân dung chỉ dùng hai màu trắng ngà và nâu tự nhiên của mây, theo Báo Hànộimới.
Nguyên liệu mây, tre, giang sau khi thu về phải qua công đoạn chẻ, phơi hoặc sấy khói để tạo màu. Theo Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội, khâu xử lý kéo dài khoảng mười ngày để đảm bảo độ bền. Mây phơi nắng cho màu trắng ngà, giang hun khói ra màu vàng nâu. Người thợ phối hợp màu tự nhiên của từng loại nan để tạo hoa văn mà không cần phẩm nhuộm hóa học.
Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội cho biết toàn xã có hơn hai nghìn bốn trăm hộ gia đình làm nghề, hơn bốn nghìn hai trăm lao động thường xuyên, chín nghệ nhân được công nhận trong đó sáu nghệ nhân ưu tú. Sản phẩm từ Phú Vinh đến tay người dùng ở gần năm mươi quốc gia, từ Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan đến Đức và Pháp. Theo Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội, huyện Chương Mỹ có một trăm bảy mươi hai làng làm nghề mây tre giang đan, ba mươi ba làng đã được công nhận làng nghề truyền thống; Phú Vinh là tên nổi bật nhất trong cụm làng nghề này.
Khi đến thăm Phú Vinh, cả nhà sẽ thấy nhịp làm việc thật của người thợ ngay tại nhà họ. Đây là không gian sống, không phải khu trình diễn. Trước sân mỗi nhà, những mảnh nan phơi trắng cùng cuộn mây chờ tay người.
Bàn tay người thợ Phú Vinh mỗi ngày vẫn chẻ nan, đan lát, tạo ra sản phẩm đi khắp thế giới. Mỗi vật đan là công sức nhiều giờ và kỹ thuật tích lũy qua hơn bốn trăm năm. Và tiếng chẻ nan lanh tanh vẫn vang lên mỗi sớm, như chứng cứ sống của xứ mây Chương Mỹ.