Lục súc tranh công

Nắng đứng bóng trên thửa ruộng ngập bùn. Con trâu cúi đầu, đôi vai nghiến vào cái ách gỗ, bốn chân lún sâu, chậm rãi kéo chiếc cày rẽ luống đất nâu bóng. Mồ hôi ướt đẫm lưng nó, hơi thở phì phò, mà đường cày vẫn thẳng tắp từ đầu bờ đến cuối bờ.

Đó là con trâu của một bác nông dân hiền lành. Nhà bác nhỏ thôi, có mảnh sân đất, một cái chuồng ấm, và quanh quẩn trong sân là đủ sáu con vật, mỗi con một dáng, mỗi con một nết. Ở quê, người ta vẫn nhắc cho các bạn nhỏ nghe chuyện sáu con vật ấy, chuyện của một buổi chiều nọ.

Chiều xuống, bác nông dân dắt trâu về, tháo ách, rồi ngồi nghỉ trên bậc thềm. Gió mát lùa qua sân. Và lạ thay, chiều hôm ấy sáu con vật bỗng rủ nhau xúm lại quanh bác, con nào cũng muốn kể cho chủ nghe hôm nay mình đã làm được những gì.

Con trâu lên tiếng trước, giọng trầm và chậm như bước chân nó. "Thưa bác, suốt cả một ngày dài, con cứ dầm chân dưới bùn, chậm rãi kéo cày lật từng luống đất cho thật tơi. Đất có tơi, thì hạt thóc mới nảy được mầm, cây lúa mới lên được xanh. Rồi mai này, thóc vàng đầy bồ, gạo trắng đầy nồi, ngô khoai đầy gánh, thảy đều là nhờ những đường cày lặng lẽ hôm nay." Nói xong, con trâu phe phẩy cái đuôi, đôi mắt to hiền lành chớp chớp.

Bác nông dân gật đầu, xoa lên cái sừng cong của nó. Vừa lúc ấy, con chó từ góc sân chạy lại, ngoe nguẩy đuôi, sủa lên mấy tiếng vui tai.

"Con thì ban ngày nằm phơi nắng, trông có vẻ nhàn, thưa bác, nhưng ban đêm mới là lúc con làm việc," con chó nói, giọng nhanh và lanh lảnh. "Khi cả nhà ngủ say, con thức. Có tiếng động ngoài rào là con vểnh tai. Có bóng người lạ men vào là con sủa vang, đánh thức mọi người. Nhờ vậy mà đêm nào trong nhà cũng yên giấc, chẳng lo mất mát gì." Con chó ngẩng cao đầu, ra vẻ một người lính gác mẫn cán.

Bác nông dân cười, gãi gãi sau tai nó. Bên chuồng, con ngựa đã hí vang một tiếng giòn giã, cái bờm dài rung rung, chẳng đợi ai mời.

"Chân con dài, phi nhanh như gió, thưa bác!" con ngựa nói ngay, giọng cao và hăm hở. "Bác cần đi chợ xa, con đưa bác đi. Bác cần sang làng bên báo tin, con phóng một mạch, chưa tàn nén hương đã tới nơi. Đường trường bao xa con cũng không ngại, dốc cao bao nhiêu con cũng vượt. Bác đi đâu, con theo đó, cho kịp mọi việc trên đời." Con ngựa dậm chân, đôi mắt sáng long lanh đầy tự hào.

Bác nông dân vỗ về cái cổ mượt của nó. Từ mỏm đá cạnh vườn, con dê thong thả bước xuống, chòm râu dưới cằm đung đưa theo mỗi bước chân.

"Con không cày được ruộng, cũng chẳng phi được đường xa, thưa bác," con dê nói, giọng nhỏ nhẹ mà vui. "Nhưng con có việc của con. Con trèo lên những mỏm đá cheo leo mà không con nào lên nổi, gặm lá dại, nhấm cỏ non trên đó. Con chẳng đụng tới luống rau, chẳng phá vườn đậu vườn mè của nhà mình. Và mỗi khi làng có ngày hội, ngày vui, có con dê xúng xính đi giữa đám đông là thêm rộn ràng, thêm náo nức." Con dê lắc lắc chòm râu, trông chững chạc như một cụ già nhỏ bé.

Bác nông dân bật cười thích thú. Ngay lúc đó, con gà trống nhảy phốc lên bờ giậu, xoè đôi cánh, cất một tiếng gáy dõng dạc vang khắp sân.

"Ò ó o, o o! Thưa bác, con là chiếc đồng hồ của cả nhà," con gà trống nói, ưỡn bộ ngực đầy lông óng. "Trời còn tối đen, sao còn chưa lặn, là con đã cất tiếng gáy đầu tiên. Con gáy để bác trở dậy ra đồng cho sớm, để cả xóm biết một ngày mới đã bắt đầu. Người ta khen con gà trống có tới năm nết hay. Cái mào đỏ trên đầu như đội mũ, đôi cựa nhọn ở chân như đeo gươm. Gặp việc thì gan dạ chẳng lùi, kiếm được hạt thóc thì gọi cả đàn cùng ăn, và gáy thì đúng giờ chẳng bao giờ sai." Nói rồi, con gà vỗ cánh phành phạch, gáy thêm một tiếng cho oách.

Bác nông dân gật gù khen phải. Cuối cùng, từ trong chuồng, con lợn ục ịch lạch bạch đi ra, cái bụng tròn lắc lư, đôi mắt híp lại hiền khô.

"Con thì vụng về lắm, thưa bác, chẳng làm được việc gì nặng nhọc như các anh các chị," con lợn nói, giọng ồm ồm mà thật thà. "Con chỉ biết ăn cám, ăn rau, ăn những miếng cơm thừa canh cặn mà chẳng con nào thèm. Nhờ có con mà trong nhà không bỏ phí thứ gì. Con ăn ít đòi hỏi, chỉ ủn ỉn nằm ngủ cho chóng lớn, hiền lành chẳng cãi ai. Rồi những ngày cả họ sum họp đông vui, có con chạy lon ton quanh sân, kêu ủn ỉn đòi ăn, là nhà cửa thêm rộn ràng, thêm đầm ấm." Con lợn nói xong thì ủn ỉn cười, dụi cái mõm vào chân bác.

Bác nông dân ngồi im một lát, nghe hết sáu tiếng nói khác nhau. Con thì trầm, con thì lảnh lót, con thì cao vút, con thì nhỏ nhẹ, con thì dõng dạc, con thì ồm ồm. Rồi bác mỉm cười, đưa mắt nhìn khắp một lượt cả sáu con.

"Bác cảm ơn các con," bác nông dân nói, giọng ấm áp. "Con trâu cho bác hạt thóc. Con chó cho bác giấc ngủ yên. Con ngựa cho bác đôi chân đi khắp nẻo. Con dê cho bác tiếng cười ngày hội. Con gà cho bác buổi sớm mai. Con lợn cho bác ngày sum họp đủ đầy. Cả nhà mình, con nào cũng có công, việc nào cũng cần đến cả. Không có con nào là thừa, cũng chẳng có việc nào là nhỏ."

Sáu con vật nghe vậy thì vui lắm, con vẫy đuôi, con vỗ cánh, con lắc râu, con hí vang. Chẳng con nào còn muốn hơn thua với con nào nữa.

Đêm ấy, trăng lên soi sáng mảnh sân đất. Con trâu nằm nhai lại bên đống rơm, con chó cuộn tròn trước cửa, con ngựa gà gật bên máng, con dê rúc vào góc ấm, con gà rụt cổ trên cành, con lợn ngáy khò khò trong chuồng. Cả sáu con đều ngủ ngon, chờ một ngày mai lại mỗi con một việc.

Và ở bất cứ mái nhà quê nào, nếu chịu khó để ý một chút, các bạn nhỏ vẫn sẽ gặp lại đủ cả sáu người bạn ấy. Con trâu ngoài ruộng, con chó trước hiên, con ngựa trên đường, con dê trên dốc, con gà đầu hồi, con lợn trong chuồng, con nào cũng lặng lẽ làm tròn phần việc của mình.