Ngũ động Bản Ôn
Cả nhà chuẩn bị tinh thần cho một chuyến đi không giống những điểm tham quan thông thường ở Mộc Châu nhé.
Ngũ động Bản Ôn nằm trong khu Bản Ôn, thuộc địa bàn phường Cờ Đỏ của thị xã Mộc Châu ngày nay. Từ ngã ba Mộc Châu, rẽ vào hướng thị trấn Nông Trường Mộc Châu cũ và đi khoảng bảy cây số sẽ thấy biển chỉ dẫn vào động.
Cái tên Ngũ động nghĩa là năm hang. Người địa phương liên hệ năm hang này với ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Cách đặt tên theo ngũ hành không phải mới, nhưng ở Mộc Châu thì đây là cách người ta muốn gợi lên sự đa dạng và đầy đủ của hệ thống hang. Bốn động chính nằm trên một quả đồi, còn một động nằm độc lập ở quả đồi bên cạnh.
Lịch sử của Ngũ động Bản Ôn có một trang riêng mà không nhiều điểm tham quan ở Việt Nam có được. UBND thị xã Mộc Châu ghi lại rằng hang được phát hiện trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, sau đó bộ đội quản lý và sử dụng cho mục đích quân sự. Đến năm hai nghìn không trăm linh sáu, khi quân đội không còn quản lý nữa, người dân địa phương bắt đầu đưa vào phục vụ du lịch. Vì vậy, khi bước vào đây, cả nhà đang gặp một lớp không gian địa chất đá vôi và một lớp ký ức gắn với lịch sử kháng chiến, tất cả đan xen vào nhau.
Năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định hai trăm chín mươi sáu, đưa khu vực Ngũ Động Bản Ôn vào quy hoạch Khu du lịch quốc gia Mộc Châu với quy mô ba trăm hai mươi bảy phẩy sáu héc ta. Chức năng quy hoạch là khu du lịch văn hóa tâm linh, khu nghỉ dưỡng gắn với các điểm tham quan. Khu vực cũng có đất di tích cấp tỉnh theo quyết định của UBND tỉnh Sơn La năm hai nghìn không trăm linh tám.
Ngũ động Bản Ôn vẫn là điểm tham quan khá hoang sơ. Báo Nhân Dân từng ghi lại rằng địa thế Ngũ động hiểm trở hơn Hang Dơi trong thị trấn, cần sức khỏe dẻo dai để đi hết hệ thống hang.
Trong hang, cả nhà sẽ thấy những khối thạch nhũ đá vôi tự nhiên được hình thành qua hàng nghìn năm. Báo Nhân Dân từng mô tả ở Ngũ động Bản Ôn có các hình dạng gợi liên tưởng như ruộng bậc thang, cây tùng, các cột trụ và mành rèm thạch nhũ; rồi các hình dáng như tắc kè, lạc đà, cóc, ốc sên, sư tử chầu hay trái đào tiên. Những tên gọi đó là cách một nhà báo nhìn và liên tưởng, rất sinh động và hữu ích để gợi hình ảnh cho khách. Nhưng đó không phải tên khoa học, cũng chưa phải tên gọi chính thức được cơ quan quản lý xếp hạng và đặt biển. Cả nhà hãy nhìn và tự liên tưởng theo cách của mình, đó mới là trải nghiệm thực sự của hang động.
Ngũ động Bản Ôn không phải điểm tham quan đại trà. Nhưng nếu cả nhà thích cảm giác khám phá, thích bước vào một không gian chưa được đô thị hóa hoàn toàn, thích nhìn thạch nhũ và tự tưởng tượng, thì đây là một trong những điểm ở Mộc Châu mà bước ra sẽ cảm thấy mình đã thực sự đi chứ không chỉ đứng chụp ảnh.