Nhà cổ Tấn Ký
Trong phố cổ Hội An có hàng trăm mái nhà cũ, nhưng Nhà cổ Tấn Ký là một trong những nơi cả nhà có thể bước vào và cảm nhận được thương cảng đó còn sống trong từng kèo gỗ, từng vết thời gian trên tường.
Hội An từng là thương cảng quốc tế lớn bậc nhất Đại Việt. Tàu buôn từ Nhật Bản, từ Phúc Kiến, Quảng Đông, từ Bồ Đào Nha và Hà Lan cập bến sông Thu Bồn. Dọc phố Trần Phú và những con ngõ nhỏ, thương nhân người Hoa, người Nhật, người Việt dựng nhà, mở tiệm, xây hội quán. Nhà cổ Tấn Ký là ngôi nhà của một gia đình thương nhân trong chính cái không gian buôn bán sầm uất ấy.
Điều làm Tấn Ký khác biệt là ngôi nhà này vẫn lưu lại rõ dấu vết của cuộc sống thương cảng, của những mùa lũ đã qua, và của bàn tay thợ mộc làng Kim Bồng.
Thợ mộc Kim Bồng là những nghệ nhân từ làng Kim Bồng bên kia sông Thu Bồn. Tiếng đục tiếng bào của họ đã dựng nên phần lớn các ngôi nhà cổ trong lõi di sản Hội An. Họ biết cách chọn gỗ chịu nước, đóng mộng không dùng đinh, tạo ra những vì kèo có thể chịu đựng hàng thế kỷ ẩm mưa miền Trung. Đứng trong Nhà cổ Tấn Ký, cả nhà nhìn lên hệ thống rui mè, kèo cột nâng mái, sẽ thấy đó là công trình của những bàn tay tính toán rất kỹ về trọng lực, về gió, về nước.
Mà nước ở Hội An là chuyện không nhỏ. Sông Hoài, sông Thu Bồn mùa mưa dâng cao và tràn vào phố. Các ngôi nhà cổ ở đây được xây theo kiểu "nhà ống" dài và hẹp, với nền cao, cầu thang bên trong lên tầng lầu để tránh lũ. Trên những cột và tường của Nhà cổ Tấn Ký còn ghi lại dấu vết mực nước lũ các năm, như một cuốn nhật ký không lời mà chủ nhà đã viết bằng cách sống qua từng mùa nước nổi.
Nhà cổ Tấn Ký mang trong mình dấu ấn của cả một thời buôn bán xuyên văn hóa. Phần khung gỗ và kết cấu là tay nghề thợ mộc Kim Bồng. Không gian bên trong phản ánh lối sống của gia đình thương nhân vừa giữ gốc Việt, vừa thấm đẫm không khí giao thương mà UNESCO gọi là giao thoa văn hóa nổi bật khi ghi danh Hội An là Di sản Văn hóa Thế giới.
Hội An có hơn một nghìn ngôi nhà cổ, nhưng phần lớn du khách chỉ nhìn từ ngoài đường. Nhà cổ Tấn Ký là một trong những ngôi nhà mở cửa cho người vào bên trong thực sự, để cả nhà không chỉ ngắm mái ngói mà còn được đứng trong cái không gian bán buôn, thờ tự, và sinh sống của gia đình thương nhân ngày xưa.
Khi đứng trong sân giữa nhà, ánh sáng lọc qua mái kính nhỏ rọi xuống những cột gỗ tối màu, mùi gỗ cũ và mùi ẩm của năm tháng hòa vào nhau. Đây là thứ mà ảnh chụp không mang lại được. Cả nhà đang hít thở cùng không gian mà nhiều thế hệ thương nhân đã sống, đàm phán, thờ phụng tổ tiên, và chờ qua mùa lũ. Tấn Ký nhỏ thôi, nhưng kể đủ một câu chuyện về Hội An.