Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu
Hai tháp chuông cao vút, mặt tiền đăng đối, những đường cong của vòm và cửa sổ in bóng xuống vùng châu thổ sông Hồng.
Đây là kiến trúc mà Hội đồng Giám mục Việt Nam mô tả là mang phong cách Baroque Tây Ban Nha với sự hòa trộn đường nét Âu và Á. Nhìn từ bên ngoài, cảm giác vừa quen vừa lạ: quen vì dáng nhà thờ châu Âu, lạ vì những nét trang trí mang hơi hướng của đồng bằng sông Hồng.
Đây là Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu, nhà thờ mẹ của Giáo phận Bùi Chu.
Câu chuyện bắt đầu từ năm một nghìn sáu trăm bảy mươi, khi giáo xứ Bùi Chu chính thức hình thành. Làng Bùi Chu lúc đó nằm trong vùng Sơn Nam Hạ, bên bờ sông Ninh Cơ, giữa các làng Công giáo của đồng bằng sông Hồng. Từ năm một nghìn sáu trăm bảy mươi sáu, các cha Dòng Đa Minh được cử đến đây chăm sóc mục vụ và truyền giáo. Vậy là từ thế kỷ mười bảy, Bùi Chu đã là một trong những trung tâm Công giáo lâu đời nhất của vùng châu thổ sông Hồng.
Nhà thờ chính tòa cũ được xây dựng và khánh thành năm một nghìn tám trăm tám mươi lăm, dưới thời Đức cha Wenceslao Onate Thuận. Hội đồng Giám mục Việt Nam mô tả nội thất nhà thờ cũ có mười tám cột gỗ lim, hệ thống bàn thờ gỗ chạm trổ sơn son thếp vàng, cửa sổ gang hình thánh giá, hai mái lợp ngói nam và bốn quả chuông đúc tại Pháp. Nhà thờ cũ cũng là nơi an nghỉ của bảy vị giám mục đã từng coi sóc Giáo phận Bùi Chu, theo nguồn Giáo phận Bùi Chu.
Điều thú vị là hai nguồn chính thống ghi kích thước nhà thờ cũ khác nhau: Giáo phận Bùi Chu ghi nhà thờ dài bảy mươi tám mét, rộng hai mươi hai mét; Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi dài sáu mươi tám mét, rộng mười sáu mét. Dù theo số liệu nào, đây vẫn là một công trình có quy mô lớn và đẹp vào bậc nhất của vùng đồng bằng sông Hồng thời đó.
Sau một trăm ba mươi lăm năm, nhà thờ cũ xuống cấp nghiêm trọng. Nền lún khoảng bảy mươi xen-ti-mét, hai tháp chuông bị nghiêng. Hội đồng Giám mục Việt Nam cho biết giáo phận quyết định đại tu và tái tạo, với nguyên tắc giữ lại hình dáng, kiến trúc và những di vật có thể bảo tồn. Đây không phải phá bỏ để xây mới hoàn toàn, mà là xây trên nền cũ, giữ hồn cũ.
Nhà thờ mới có thiết kế dài bảy mươi hai mét rưỡi, rộng mười tám mét, cao mười tám mét hai, hai tháp chuông cao ba mươi bốn mét rưỡi, lớn hơn nhà thờ cũ nhưng vẫn giữ hình dáng và tinh thần kiến trúc ban đầu. Giáo phận Bùi Chu dự kiến khánh thành và thánh hiến công trình vào ngày chín tháng mười năm hai nghìn không hai mươi sáu.
Vùng Nam Định và đồng bằng sông Hồng có hệ thống nhà thờ Công giáo dày đặc và lâu đời, tạo thành một cảnh quan văn hóa đặc trưng của châu thổ. Bùi Chu là điểm tiêu biểu nhất trong hệ thống đó: không chỉ vì kiến trúc đẹp, mà còn vì lịch sử gần bốn trăm năm của một cộng đồng tôn giáo tồn tại và phát triển qua nhiều biến động.
Nhà thờ chính tòa Bùi Chu không phải một di tích đóng băng trong quá khứ. Nó đang được tái sinh, đang xây dựng chương tiếp theo của mình. Khi cả nhà đứng trước công trình này, là đang chứng kiến một khoảnh khắc chuyển tiếp hiếm gặp: giữa một ngôi nhà thờ gần một trăm rưỡi năm tuổi và phiên bản mới đang được hoàn thiện để đón thêm hàng thế kỷ tới.